ArkeFly: vliegveiligheid in geding, ‘piloten ademen oliegifdampen in’

Een toestel van Arkefly landt op de polderbaan van luchthaven Schiphol. ANP / Robert Vos

De Inspectie voor Leefomgeving en Transport roept zieke vliegers op om zich te melden. De inspectie wil van ze weten of ze denken dat de vliegveiligheid of gezondheid van piloten in gevaar komt als gevolg van het inademen van gifstoffen.

Dat zegt directeur luchtvaart van de inspectie Edwin Griffioen vanavond in het televisieprogramma Zembla. Zembla meldde drie jaar geleden dat door olielekkage in de motor passagiers en bemanning van vliegtuigen gifstoffen inademen. Het gaat om tcp’s, zogeheten organofosfaten.

Kamervragen na artikelen NRC

Eind vorig jaar, toen NRC Handelsblad tot twee keer toe een groot artikel wijde aan deze problematiek, vond staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Wilma Mansveld (PvdA) onderzoek niet nodig. In ieder geval niet vanuit Nederland.

Dat schreef ze medio december in antwoord op Kamervragen naar aanleiding van een eerdere publicatie in NRC Handelsblad over de kwestie. Mansveld concludeerde dat er “geen sprake is van een urgent noch een specifiek nationaal probleem”.

In maart van dit jaar eiste vakbond VNC onderzoek naar luchtkwaliteit in cabines van vliegtuigen. Wetenschapsournalisten Kees Versteegh en Sander Voormolen toen in NRC:

“Een belangrijke reden voor de hardnekkigheid van het mysterie rond de vervuilde lucht, is de ambiguïteit van het wetenschappelijk onderzoek. Giftige stoffen als tcp’s zijn weliswaar meetbaar in de cabinelucht, maar het is de vraag of de concentratie voldoende is voor een nadelig effect op de gezondheid. (…) Wat de kwestie er tenslotte niet duidelijker op maakt, is de vraag wie primair aanspreekbaar is: de luchtvaartmaatschappij of de vliegtuigbouwer. Vooral de eerste, zo bleek uit de brief die staatssecretaris Mansveld. De luchtvaartmaatschappijen moet immers voor een gezonde werkomgeving zorgen. In een reactie op het NRC-artikel verwees KLM echter naar de verantwoordelijkheid van de vliegtuigbouwers als Boeing. Die maken immers al sinds de jaren vijftig toestellen waarbij de luchtverversing via de motoren op de vleugels verloopt.”

ArkeFly: vliegveiligheid in het geding

Volgens directeur Steven van der Heijden van luchtvaartmaatschappij ArkeFly is de vliegveiligheid in het geding, zo zegt hij als eerste uit de top van de luchtvaart in het televisieprogramma.

“Er zijn gevallen bekend van vermoedelijke hoge concentraties van oliedamp, zodanig dat vliegers maar nauwelijks in staat waren om het vliegtuig te landen. Dat beïnvloedt de vliegveiligheid. Het is in het grootste belang om dat te voorkomen.”

Ook Van der Heijden wil dat zieke piloten zich melden. Hij is voorstander van medisch onderzoek onder het vliegend personeel: “Je wilt niet hebben dat mensen ziek worden of minder in staat zijn een vliegtuig te besturen.”

Hageman en Van den Berg willen graag een gedegen gezondheidsonderzoek opzetten, maar volgens Hageman wil KLM niet meewerken. “Tot nu toe was daar weinig behoefte om onderzoek te doen.”

Zenuwgassen

Hoogleraar toxicologie van de Universiteit Utrecht Martin van den Berg zegt dat tcp een “erg giftige stof” is.

“Ze hebben dezelfde eigenschappen die je ook terugvindt bij bestrijdingsmiddelen en bepaalde zenuwgassen.”

Kamerleden reageerden destijds geschrokken, maar volgens toenmalig minister van Verkeer Camiel Eurlings (CDA) was er geen reden tot zorg. Onder het vliegend personeel neemt de onrust juist toe, stelt Zembla nu. Nog steeds zouden geregeld vliegtuigen terugkeren omdat er een ondraaglijke stank in de cockpit en de cabine is.

‘Er komt tcp vrij, dat is bekend’

Vanaf 2007, zo beweert Griffioen, kwamen 97 meldingen van stank binnen, waarbij er mogelijk een relatie is met olie. Dat passagiers of bemanningsleden onwel werden, kwam “rond de veertig keer” voor.

“Er komt tcp vrij, dat is ook bekend. De vraag is natuurlijk in welke dosering komt dat vrij.”

De inspectie zegt geen piloten te kennen die zijn uitgevallen als gevolg van blootstelling aan tcp.

De directeur bij de inspectie roept piloten op zich te melden.

“Want dan kan ik er iets mee. Als zij vinden dat de vliegveiligheid of hun gezondheid ernstig gevaar loopt, wil ik dat weten.”

Inspectie, KLM en ministerie: nee hoor, er is geen probleem

De inspectie, luchtvaartmaastschappij KLM en het ministerie van Infrastructuur en Milieu ontkennen echter dat er een gezondheidsprobleem is.

Neuroloog bij het Medisch Spectrum Twente in Enschede Gerard Hageman zegt dat die ontkenning een miskenning van het probleem is.

“Ik denk dat er in de loop van de jaren nu zoveel mensen de revue gepasseerd zijn en uitgevallen zijn met echt serieuze klachten, dat we er echt niet meer omheen kunnen.”

Hageman onderzocht de afgelopen twee jaar 35 piloten die kampen met neurologische klachten. Sommige piloten zouden tijdens het vliegen zo ziek worden dat de co-piloot het moet overnemen.

De volledige uitzending van Zembla van vanavond: