Machtsstrijd in het Kremlin na vertrek vice-premier

Vladislav Soerkov in conclaaf met president Poetin in 2012. Foto AFP / Alexei Nikolsky

Vladislav Soerkov, de man die wordt beschouwd als de architect van het huidige politieke systeem in Rusland dat hij ‘soevereine democratie’ muntte, is afgetreden als vicepremier. Dat werd woensdag bekendgemaakt op de website van het Kremlin. Op de achtergrond speelt een machtsstrijd mee, die mogelijk ook Medvedev gaat raken.

Soerkov (48) is officieel vrijwillig opgestapt, omdat hij de decreten van Poetin niet goed had uitgevoerd. Ook een strafrechtelijk onderzoek naar corruptie bij Skolkovo, een project van de regering gericht op het promoten van innovatie, speelt mee. Het project heeft wat weg van het Amerikaanse Silicon Valley en viel onder Soerkovs verantwoordelijkheid.

Volgens kenners van het Kremlin speelt er meer mee. Hubert Smeets, buitenlandredacteur van NRC Handelsblad zegt:

“Dit is mogelijk de opmaat van een grootscheepse herschikking van de Russische regering. En het zou ook weleens het vertrek van Medvedev kunnen inleiden. Poetin heeft geklaagd dat zijn decreten niet goed worden uitgevoerd en heeft gezegd dat iedere minister individueel verantwoordelijk is voor het uitvoeren van die decreten.”

Soerkov had ooit een belangrijke rol in het regime en stond bekend als ideoloog. Hij was adjunct chef staf van het Kremlin, zat van 2000 tot 2008 in de regering en werkte onder president Vladimir Poetin. Het politieke systeem dat Poetin voorstaat, dat bekend staat als ‘geleide’ of ‘soevereine’ democratie, is volgens velen van zijn hand. Ook was Soerkov beschermheer van de Nasji, de jeugdbeweging achter Poetin.

Soerkov was ooit de derde man in het Kremlin

Ooit werd Soerkov als adjunct chef-staf van een Kremlin gezien als de derde man in het Kremlin, achter Poetin en Medvedev. Dat was hij al lang niet meer. Hij was ook niet de enige vice-premier. Dmitri Oresjkin, een politiek analist op de hand van de oppositie zegt tegen persbureau Reuters dat het vertrek van Soerkov ook een klap is voor Medvedev. “Het is een directe interventie door de president in het machtsapparaat binnen de regering. Hij is gewoon verzwolgen. Het duurt nog even voordat de premier ook zal worden verzwolgen.”

Onlangs bekritiseerde Soerkov het machtsmonopolie van de presidentiële partij Verenigd Rusland. In een debat met studenten in Londen pleitte Soerkov voor “een grote partij die serieus de concurrentie met Verenigd Rusland aangaat”. “We moeten helpen dat zo’n partij kan ontstaan”, zei Soerkov, die geen afstand nam van het systeem zelf. Volgens Hubert Smeets speelt er op de achtergrond een machtsstrijd mee tussen de Siloviki (de gewapende machtsorganen zoals de Nationale Recherche, FSB) en de autoritaire liberalen, van wie Soerkov meer de spreekbuis werd.

“De Nationale Recherche doet onderzoek naar de corruptie bij Skolkovo. Er zou geld zijn verdwenen onder meer naar bevriende politicus van Soerkov. De adjunct-chef van de Nationale Recherche schreef onlangs een artikel in de krant vol met beschuldigingen aan het adres van Soerkov. Die weigerde te reageren op grafomanen, dat is een Russische term voor mensen die een manische behoefte hebben om in de krant te staan. De Nationale Recherche verwerft een steeds grotere machtspositie. Zij zitten ook achter het oppakken van bloggers.”

De dreigende economische stagnatie in Rusland zou hebben gezorgd voor een conflict tussen Poetin en Medvedev. Poetin verwijt de premier en de ministers dat ze te weinig doen om een mogelijke recessie tegen te gaan.