'Meesters geven technieken door, ze bezitten ze niet'

Filmmaker Wong Kar Wai stortte zich op een grandioos opgezet epos over kungfu en de historie van het moderne China. „Ik voeg een nieuw hoofdstuk toe aan het genre.” Is de film geslaagd of mislukt?

Chinese film director Wong Kar Wai (R) poses with French Foreign Minister Laurent Fabius (L) in Hong Kong on May 5, 2013. Wong joined one of the art world's most exclusive clubs when he was appointed a Commander of France's Order of Arts and Letters by the French minister. AFP PHOTO / Philippe Lopez AFP

Regisseur Wong Kar Wai over The Grandmaster: „De film is puur voortgekomen uit mijn fascinatie voor de historische figuur Ip Man, een van de grootste meesters in de geschiedenis van kungfu. Bijna vijftien jaar geleden had ik de kans om naar een aantal amateurfilms van hem te kijken, die ooit zijn gemaakt door zijn zoon. Die beelden zijn drie dagen voordat hij overleed gemaakt, in 1972, in zijn huiskamer. Hij is er slecht aan toe, hij is zeventig jaar oud en erg ziek. Hij is bijna even dun als een eetstokje. En dan begint hij aan een lange demonstratie van 108 gecombineerde vechttechnieken. Je ziet op de achtergrond kinderen rondlopen en een kat, maar hij gaat volledig op in wat hij laat zien.Vlak voor het einde stopt hij plotseling, omdat hij overmand is door vermoeidheid, of misschien omdat hij vergeten is wat hij nog moet tonen. Dat is een heel pijnlijk, maar ook heel ontroerend moment. Dan herneemt hij zich en maakt hij de oefeningen, zijn legendarische 108 oefeningen, toch af. Met dat filmpje gaf hij zijn kennis door aan de volgende generatie.

„Voor mij gaat The Grandmaster niet over heldenverering, maar om de geest en de mentaliteit van een meester. In de Chinese cultuur is het ideaal van nederigheid traditioneel heel sterk. Je bent niet de eigenaar van de vechttechnieken die je beheerst: je hebt die technieken geërfd van voorgangers, je leermeesters, en je moet ze ook weer doorgeven. Dat is een ernstige zaak, want vergeet niet dat martial arts niets te maken hebben met sport of yoga. Deze technieken zijn bedoeld als dodelijke wapens. Daardoor is de vraag hoe je met die vaardigheden omspringt, wie ingewijd mag worden in de technieken, van het hoogste belang.

„Een school in martial arts is ook heel anders dan een school voor karate of taekwondo. De scholen voor martial arts stonden toen ik een kind was heel slecht bekend. Sommige hadden banden met de georganiseerde misdaad. Daar kwam je niet als kind, dat mocht niet van je ouders. Dat was een hele mysterieuze en tegelijk fascinerende wereld.

„Voor mijn research ben ik heel China doorgereisd om met meesters van de vechtkunst te spreken. Ik ben begonnen in Beijing en helemaal naar het noorden getrokken. In het noorden heb ik een oude meester ontmoet, die zelf al zeventig was en zijn jongste leerling was al vijftig. In onze moderne economie is het bijna onmogelijk om nog de tijd te vinden voor de oefening die je nodig hebt om een meester te worden. Dit soort traditionele meesters is heel nederig, heel nuchter, maar ook vastbesloten om de traditie voort te zetten.

„In de film zie je hoe de traditie van de vechtkunst van generatie tot generatie wordt doorgegeven, en hoe dat ook fout kan lopen. En we zien hoe de dochter, Gong Er, eigenlijk alles goed doet, maar toch niet kan slagen, omdat er in deze tijd gewoon geen plek is voor een vrouw in deze wereld.

„Door het leven van Ip Man als uitgangspunt te nemen, is het bijna vanzelf ook een film geworden over de geschiedenis van het moderne China. In zekere zin is hij de geschiedenis van het moderne China. Hij werd geboren tijdens de laatste keizerlijke dynastie, maakte het ontstaan van de eerste Chinese republiek mee, de periode waarin het land uiteenviel onder de krijgsheren, de inval van Japan, de burgeroorlog, en hij eindigde zijn leven als inwoner van de Britse kolonie Hongkong. Niet vaardigheden en kwaliteiten maken ons tot wie we zijn, de tijd waarin we leven maakt ons tot wie we zijn. En tegelijkertijd moet je toch het vuur doorgeven.

„China heeft lang te lijden gehad onder buitenlandse invasies, met name onder de Japanse bezetting. De beoefenaars van kungfu wilden hun land helpen: door hun vechtkunsten door te geven in scholen, maar ook clandestien: met dodelijke aanslagen die vanuit de schaduw tegen de bezetters zijn gepleegd.

„De grootste moeilijkheid bij de film waren de grote actiescènes. We hebben geen computeranimaties gebruikt, ik heb gestreefd naar volledige authenticiteit. Elke beweging moet kloppen. De acteurs moesten daarvoor ongelofelijk hard trainen. Tegelijkertijd mogen de bewegingen ook weer niet zo snel zijn dat je ze niet kunt zien, zoals soms in werkelijkheid het geval zou zijn. Het kan zo zijn dat het voor de choreografie beter is om twee bewegingen te laten zien, waar een echte meester aan één beweging genoeg zou hebben.

„Voor de grap heb ik weleens gezegd dat we de film ook Once Upon a Time in Kungfu hadden kunnen noemen. Aan het einde van de film heb ik muziek gebruikt uit Once Upon a Time in America, als eerbetoon aan Sergio Leone en aan Ennio Morricone. Bijna niemand maakt tegenwoordig nog zulke epische films. Bij een epos gaat het eigenlijk nooit om het verhaal, maar om de tijd en het verstrijken van de tijd. Tijd die je echt nodig hebt om het gevoel te kunnen overbrengen dat je in een bepaald historisch tijdvak leeft en ademt.

„Mijn ambitie was om een nieuw hoofdstuk te schrijven in de geschiedenis van de vechtfilm. Tot nu toe gingen films over kungfu eigenlijk altijd over het vechten zelf, en stond er maar één beoefenaar van de vechtkunst centraal, met veel charisma, zoals Bruce Lee. Maar deze film gaat over veel meer, over een hele wereld, over de geschiedenis en de traditionele cultuur.

„De eerste, ruwe versie van The Grandmaster duurde vier uur. Maar bij sommige scènes die ik heb gedraaid, wist ik al dat ze de eindversie niet zouden halen. Dat waren scènes die ik alleen nodig had voor de acteurs, zodat ze de ervaring konden opdoen, die ze nodig hadden om de scènes te spelen die de film wel zouden halen. Ik ben volkomen tevreden met de twee uur durende versie die we nu hebben gemaakt. Sommige mensen vinden de film in de huidige lengte te kort. Dat is in ieder geval beter dan dat mensen zeggen dat er wel twintig minuten uit hadden gekund. Ik beschouw dat als een compliment, dat mensen graag meer zouden willen zien.”