Ierland: excuus aan ‘deserteurs’

Ierland heeft eindelijk excuses aangeboden aan militairen die tijdens de oorlog in het Britse leger vochten tegen de Duitsers.

Het heeft bijna zeventig jaar geduurd. Maar gisteren kregen zo’n zevenduizend Ierse militairen en 60.000 anderen die tijdens de Tweede Wereldoorlog meevochten met de geallieerden, excuses aangeboden en is hen amnestie verleend. Ze werden na de oorlog bestempeld als deserteurs en landverraders. Ierland was tijdens de oorlog neutraal.

„Deze mannen vochten er met moed en eer voor om Europa te bevrijden van fascisme, en zouden daarvoor moeten zijn geprezen, in plaats van te zijn veroordeeld”, zei minister van Justitie Alan Shatter in de Dáil, het Ierse parlement. „Deze individuen droegen bij aan de overwinning van de geallieerden op tirannie en totalitarisme.”

Vijfduizend militairen, van wie er naar schatting honderd nog leven, liepen weg uit het Ierse leger, en vochten tussen 1939 en 1945 mee met geallieerden, voornamelijk met de Britten. Dat gold niet alleen als desertie, maar ook als landverraad. Achttien jaar eerder, in 1921 was Ierland onafhankelijk geworden van de Britten. Samenwerking met de voormalige kolonisator zou die onafhankelijkheid bedreigen.

Nu erkent de regering, in de woorden van Shatter: „Hun verrichtingen hebben, op indirecte wijze, ook voor de veiligheid van dit land gezorgd. Als het Verenigd Koninkrijk in Duitse handen was gevallen, dan had dit eiland hetzelfde lot gewacht, met alle gevolgen van dien.”

Het is een teken van de verbeterde relaties tussen Ierland en het Verenigd Koninkrijk dat de amnestiewet zonder tegenstand werd aangenomen door de Dáil en de Seanad.

De Ierse militairen werden tijdens de oorlog bij verstek veroordeeld wegens desertie, en na de oorlog door premier Éamon De Valera op een zwarte lijst gezet, waardoor ze geen werk kregen in overheidsdienst en geen pensioen. Velen werden door familie of vrienden uitgestoten, sommigen voelden zich gedwongen om te emigreren.

„We werden vogelvrij verklaard, verraders genoemd, terwijl ik in mijn hart weet dat we het juiste deden. We vochten voor onze landen, en we bevrijdden concentratiekampen. Er werden daar mensen afgeslacht. Ik zal nooit spijt hebben. Ik zou het zo weer doen”, zei de inmiddels 88-jarige John Stout tegen Ierse kranten.

Ierland hield vast aan haar neutraliteit. Dat betekende dat Joodse vluchtelingen geen onderdak kregen, en geallieerde schepen geen haven. Wel kregen de Britten en Amerikanen weerberichten, maar ook met Duitsland en Japan werden diplomatieke banden onderhouden. De Valera was de enige Europese leider die Duitsland zijn condoleances aanbood na de dood van Hitler in 1945.

De zwarte lijst werd in 1949 opgeheven, maar het stigma bleef. „Als je in het Britse leger diende, was je een verrader”, zei gisteren Peter Mulvany van de actiegroep Irish Soldiers Pardons Campaign. Hij noemde de amnestie en excuses „een overwinning”, ook al zijn de meeste veteranen overleden.