'Tientallen extra slachtoffers door afschaffen ov-kaart'

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Het kabinetsplan om de ov-jaarkaart voor studenten af te schaffen leidt tot tientallen extra verkeersslachtoffers tussen de 16 en 25 jaar. Dat schreven diverse media vorige week naar aanleiding van een bericht in enkele regionale kranten. Is dat echt zo?

Interpretaties

Wat verstaan we hier onder verkeersslachtoffers? Ben je al slachtoffer als je van je fiets wordt gereden en daar wat schrammen aan overhoudt? Het bericht in de regionale kranten is gebaseerd op „een eerste verkenning van ingenieursbureau Arcadis in Arnhem”. Het gaat niet om een publicatie van Arcadis maar om berekeningen van medewerkers. Die zijn door een woordvoerder van het bedrijf besproken met een redacteur van De persdienst, waar regionale kranten op zijn geabonneerd. Uit een nadere toelichting van een Arcadis-medewerker per e-mail blijkt dat met ‘slachtoffers’ verkeersdoden én ‘ziekenhuisgewonden’ worden bedoeld.

En, klopt het?

Arcadis stelt dat het artikel niet was bedoeld om een exacte voorspelling te doen over het aantal extra verkeersslachtoffers als de ov-jaarkaart verdwijnt. Het bedrijf wilde met de cijfers vooral de noodzaak aantonen van een maatschappelijke kosten-batenanalyse (mkba). Die hoort bij het plan om de ov-studentenkaart af te schaffen, zo stelt een Arcadis-medewerker in het bericht van De persdienst.

„We hebben dit niet naar buiten gebracht om een opdracht binnen te halen, wel om aan te geven dat het voorschrijven van een mkba nu niet consequent gebeurt”, zo mailt de Arcadis-medewerker. „Het is in onze ogen vreemd dat bij grote infrastructurele projecten als wegverbredingen en spooruitbreidingen een mkba vereist is, terwijl bij een grote actie als een bezuiniging op de ov-studentenkaart niet wordt gekeken naar de maatschappelijke gevolgen.”

Een mkba kan volgens Arcadis het te verwachten aantal extra verkeersslachtoffers „nader kwantificeren”. Het bedrijf baseert de verwachting over slachtoffers onder meer op een studie van de onderzoeksbureaus Panteia en Significance. Die publiceerden onlangs onderzoek naar de maatschappelijke effecten van de afschaffing, vooral naar de financiële gevolgen voor studenten en ov-bedrijven. In enkele zinnen werden meer voertuigkilometers voorspeld doordat jongeren vaker auto, brommer of fiets pakken. Dat zou leiden tot extra verkeersslachtoffers, aantallen werden niet genoemd.

Arcadis heeft ook zelf onderzoek gedaan. Uit cijfers die het bedrijf opvroeg bij de SWOV, de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid, blijkt dat het aantal verkeersdoden in Nederland vooral in de leeftijd van 16 tot 25 jaar aanmerkelijk lager ligt dan het EU-gemiddelde. Al in de jaren negentig is dit lagere gemiddelde gelinkt aan de ov-jaarkaart in Nederland. Het directe verband is nooit aangetoond. Na invoering van de studentenkaart in 1991 nam ook het rijbewijsbezit onder jongeren zonder ov-jaarkaart af. Dat zou ook het lagere aantal verkeersslachtoffers onder jongeren na invoering van de kaart kunnen verklaren.

Maar Arcadis heeft meer argumenten. De twee andere bureaus berekenden namelijk dat afschaffing van de ov-studentenkaart tot 0,9 miljard extra autokilometers per jaar leidt. Arcadis berekende op basis van CBS-cijfers dat er in Nederland per miljard afgelegde kilometers zo’n honderd ernstige verkeersslachtoffers vallen. Zo zou 0,9 miljard aan extra kilometers jaarlijks in 90 extra verkeersslachtoffers resulteren.

Arcadis maakt daar zelf kanttekeningen bij. Zo zijn de plannen met de ov-studentenkaart nog onduidelijk. Als er een kortingskaart voor in de plaats komt dan is het aantal extra autokilometers door studenten waarschijnlijk kleiner. Anderzijds zullen studenten na afschaffing van de kaart waarschijnlijk ook vaker fiets of brommer pakken. Het aantal extra slachtoffers als gevolg daarvan is niet berekend.

Het is niet onlogisch dat auto-, fiets- en brommergebruik door jongeren tussen de 16 en 25 jaar toeneemt als de ov-studentenkaart wordt afgeschaft. Recent onderzoek toont na afschaffing van de kaart bijvoorbeeld extra autogebruik aan. Als de definitieve plannen met de ov-jaarkaart bekend zijn, valt waarschijnlijk wel te berekenen tot hoeveel extra verkeersslachtoffers afschaffing vermoedelijk zal leiden. Tot nu toe zijn die berekeningen niet gemaakt. Arcadis maakte alleen een vluchtige berekening van het aantal extra slachtoffers door toegenomen autogebruik. Extra slachtoffers door meer fiets- en brommergebruik zijn niet berekend. De bewering dat afschaffing van de ov-studentenkaart jaarlijks tot tientallen extra verkeersslachtoffers leidt, is daarom niet ongefundeerd. Maar of het daadwerkelijk om enkele tientallen zal gaan is niet te checken.

Next checkt verder: ‘Ziekenhuisrekening Nederlandse vakantiegangers soms driemaal zo hoog als voor lokale patiënten’, aldus de ANWB in een persbericht. Stuur je suggestie naar nextcheckt@nrc.nl of via Twitter met de hashtag #nextcheckt.