Met kritiek op Gitmo schieten we niet op

De oneindige detentie op Guantánamo „druist in tegen wie we zijn’’, aldus president Obama. In het Engels klinkt het beter, maar de Amerikaanse president taxeert het gevangenenkamp in Cuba juist. Namelijk als smet op het blazoen van de VS als rechtsstaat, als verdediger van mensenrechten en democratie. En dus als on-Amerikaans. Alleen jammer dat het binnen de VS zelf geen issue is. Guantánamo Bay (ook wel ‘Gitmo’ genoemd, de militaire codenaam voor de marinebasis) is voor de Amerikaanse bevolking vooral een veiligheidskwestie. De martelingen door de VS noch de voortdurende inbreuk op hun grondrechten legt bij de gemiddelde kiezer politiek gewicht in de schaal.

70 procent van de Amerikanen is tegen sluiting. Het Congres hield verhuizing van de gedetineerden naar Illinois tegen. Aan vrijlating van gedetineerden is de onrealistische voorwaarde verbonden dat zij gegarandeerd geen bedreiging van de VS (meer) mogen vormen. De angst regeert, voor terreur, maar ook voor de kiezer. Congres en president houden elkaar gegijzeld. Het resultaat is stilstand.

Nu is de angst niet voor niets. Er zouden zich mogelijk 61 ex-gevangenen weer bij Al-Qaeda hebben aangesloten. 100 van de 166 achterblijvers zijn nu hongerstaking. Zij voelen correct aan dat zij in een permanent uitzichtloze situatie zijn beland. Het machtigste land heeft zich in een machteloze situatie gemanoeuvreerd. Het is makkelijk om de Amerikaanse president gebrek aan initiatief en moreel leiderschap te verwijten. Zeker, hij had meer kunnen doen, moeten doen en ook blijven doen. Tegelijk weigerde Nederland twee gevangenen hier toe te laten toen de VS dat vroegen. Dat vond Den Haag al te gevaarlijk.

Zoals bekend is de politieke macht van Obama binnen de VS kleiner dan erbuiten. Ook een tamelijk beperkt voorstel om de vrije wapenverkoop aan banden te leggen haalde het niet. De president heeft tot nu één binnenlands politiek succes behaald: een algemeen toegankelijke gezondheidszorg.

Zijn laatste ambtstermijn draait om economisch herstel en immigratie. Er liggen voorstellen om met Europa en Azië de vrijhandel sterk uit te breiden. Obama heeft een gedurfde hervorming van het immigratiestelsel in voorbereiding. 8 miljoen illegalen zouden een verblijfsvergunning kunnen krijgen. Intussen tracht Obama de VS uit Irak en Afghanistan terug te trekken, zonder opnieuw, elders (Syrië?) militair vast te lopen.

Op dit schaakbord is Guantánamo een pion, maar wel één die vastgelijmd zit. Met scherpe kritiek van de zijlijn schieten we niet op. Wellicht moet ook hier een internationale oplossing komen. Verlos Amerika van zijn probleem – help de VS weer op hun voetstuk. Dat is ook ons belang.