Frauderende Roma zijn verwaarloosd

Bij de fraude met toeslagen zijn veel Bulgaarse Roma betrokken. Ze worden daar gehaat en dwars gezeten. De toeslagfraude is een incident; Roma moeten worden geholpen, stelt Ruus Dijksterhuis.

Staatssecretaris Weekers moet zich op 14 mei in de Tweede Kamer verantwoorden voor het misbruik door Bulgaren van Nederlandse zorg- en huurtoeslagen.

Tot nu toe is weinig aandacht besteed aan het feit dat veel Roma hierbij betrokken zijn. Ook in de berichtgeving van NRC Handelsblad worden Roma slechts terloops genoemd. In het hoofdredactioneel commentaar van 23 april stelt de krant dat het gaat om „straatarme Roma die op klassieke wijze door katvangers worden gebruikt om goedgelovige Nederlandse gemeenten op te lichten”.

Als coördinator van Europese Roma-organisaties maak ik me zorgen dat door dit soort feiten Roma in het algemeen in een ongunstig licht worden gesteld. Roma hebben zelf aangifte gedaan van deze misstanden. Zij willen voorkomen dat meer Bulgaarse Roma betrokken raken en dat de fraude van enkelen op de Roma in het algemeen zal terugslaan.

Sinds 2000 werk ik – ondermeer – in noordoost-Bulgarije om Roma te ondersteunen hun positie te verbeteren.

In de jaren voordat Bulgarije tot de EU toetrad, hebben we veel bereikt met steun van onder meer het ministerie van Buitenlandse Zaken, Rabobank en ICCO. We hebben een microkredieprogramma voor Roma opgezet om ze te stimuleren agrarische activiteiten te beginnen en een ander perspectief op de toekomst te bieden. Ook hebben we Roma ondersteund zitting te nemen in gemeenteraden om invloed uit te oefenen op lokaal beleid. De situatie verbeterde langzaam maar gestaag.

Maar onlangs werd ik zwaar teleurgesteld bij een bezoek aan noordoost-Bulgarije met ambtenaren van West-Europese gemeenten waar veel Roma heen gaan.

Veel van wat destijds is opgebouwd, is teloorgegaan. De meeste Roma uit deze Bulgaarse dorpen zijn geëmigreerd naar Nederland, België en andere West-Europese landen als gevolg van toenemende armoede en uitsluiting. Deze dorpen zijn gated communities geworden waarin de achterblijvers nauwelijks nog perspectief op een betere toekomst hebben. Toegang tot basisvoorzieningen als onderwijs, werkgelegenheid en gezondheidszorg is minimaal.

Landen als Bulgarije, Roemenië, Slowakije en Hongarije, waar acht tot tien procent van de bevolking Roma is, gaan gebukt onder de economische crisis. Dat heeft een dramatisch effect op de allerarmsten, veelal de Roma.

Daarbij neemt de discriminatie en uitsluiting toe. De haat tegen Roma wordt aangewakkerd door populistische politici die de Roma de schuld geven van de malaise.

In sommige landen marcheren groepen neonazi’s door dorpen en wijken waar Roma wonen om hen te intimideren.

De combinatie van armoede en uitsluiting maakt dat Roma elders een fatsoenlijk leven willen opbouwen. Net als de Nederlanders die in het verleden naar Amerika emigreerden en de Italianen die naar Nederland kwamen om in de mijnen te werken.

Waarom worden Oost-Europese Roma gelabeld als gelukszoekers en profiteurs, terwijl de meesten hier hard werken als huishoudelijk hulp, in de bouw en in de kassen? Die kans krijgen ze niet in Bulgarije!

Voor hen is het een verademing om een normaal leven op te bouwen en nu eens door een dokter, vroedvrouw of juf serieus genomen te worden.

De situatie in Bulgarije resulteert in migratie en, zoals wel vaker wanneer extreme armoede en uitsluiting aan de orde van de dag zijn, helaas ook in criminaliteit en uitbuiting door een minderheid binnen de groep.

Integratie van Roma is een Europees vraagstuk en raakt de kern van de Europese Unie: gelijkheid, waardigheid en solidariteit.

Uitsluiting en discriminatie van Roma vormen een serieuze en groter wordende bedreiging voor het welzijn en de stabiliteit van Europa. In plaats van Weekers te vragen te reageren op incidenten – zoals nu de zorg- en huurfraude – zou Nederland het Europese debat moeten vlottrekken over hoe gelijkwaardig burgerschap van Roma in Europa moet worden gerealiseerd.

In het verleden speelde Nederland samen met Zweden, Finland en Groot-Brittannië een grote rol bij het opkomen voor de rechten en positie van Roma in Europa.

De vorige minister van Buitenlandse Zaken, Uri Rosenthal, heeft het Romadossier heel diep in een lade op het ministerie verborgen. Minister Timmermans heeft zich daarentegen in het verleden als Tweede Kamerlid en staatssecretaris ingezet voor de positie van Roma in Europa.

Hij zou nu politiek leiderschap moeten tonen en de positie van Roma weer hoog op de Europese politieke agenda moeten zetten, om zo te voorkomen dat Roma als zondebok worden aangewezen van de Europese crisis.

Ruus Dijksterhuis is directeur European Roma Grassroots Organisations (ERGO) een netwerk van Roma-organisaties, www.ergonetwork.org