Kunstenaars in oorlog 'on air'

Kunstenaars in oorlog door TG Sonja. Gezien: 4/5 in De Lieve Vrouw, Amersfoort. Tournee t/m 25/8. Inl. tgsonja.nl **

Drie staande microfoons en een vierde voor de technicus – veel meer heeft Toneelgroep Sonja niet nodig voor Kunstenaars in oorlog, want de acteurs spelen dat ze een hoorspel spelen. Om hen heen liggen en staan alleen nog de hulpmiddelen voor geluidseffecten die vroeger in geen enkele radiostudio konden ontbreken. En ook hun vaak hyperverzorgde dictie verwijst naar de gloriejaren van het radiodrama.

Met een scherp oog voor details en niet zonder enige ironie heeft regisseur Jori Hermsen hier een voorstelling gemaakt met een intrigerende vormgeving en een effectieve inzet van eenvoudige middelen. Zodra het bordje On Air aanfloept, weten we dat het menens is.

Inhoudelijk heeft Kunstenaars in oorlog echter heel wat minder te bieden. In vier korte scènetjes, los van elkaar, wordt samengevat hoe vier kunstenaars zich tijdens de tweede wereldoorlog gedroegen. De door de nazitop op handen gedragen zanger Johan Heesters kletst zich een uitweg uit het dringende verzoek in zijn eigen Nederland de Duitse zaak te bepleiten: „De meeste Nederlanders zijn er nog niet aan toe”. Charley Toorop schildert een uit het platgebombardeerde Rotterdam gevluchte clown. Gerrit Jan van der Veen legt zijn tegensputterende vrouw in ietwat hoogdravende pamflettentaal uit waarom hij gevaarlijk verzetswerk doet. En de naar New York uitgeweken Piet Mondriaan distantieert zich: „Alles moet kunst zijn – dan hoor je geen oorlog, dan zie je geen oorlog”.

Echt drama heeft schrijfster Annemarie Slotboom er niet van gemaakt. De tekst blijft beperkt tot wat karige zinnetjes zonder veel conflictstof. Interactie tussen de kunstenaars is er niet, en geen van hen wordt wezenlijk bijgevallen of tegengesproken. Dat stelt teleur: zo veel aanleiding tot dilemma’s – en toch zo weinig spanning.

    • Henk van Gelder