Drie vragen over // Weekers die wel/niet wist van frauderende Bulgaren

Ga er maar aan staan: in een tijd van zware bezuinigingen zul je als politicus moeten uitleggen dat een bende criminelen, met hulp van Bulgaren, ten onrechte geld heeft gekregen van de Belastingdienst. Veel geld misschien wel, en op een eenvoudige manier. Staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD) moet het proberen. Zijn politieke toekomst hangt ervan af.

Zaterdagochtend stuurde Weekers een brief over de zaak naar de Tweede Kamer. Om half twee ’s nachts deed hij dat, te laat, want eigenlijk moest hij die brief vóór zaterdag sturen. Maar in zo’n brief wil je als politicus geen fouten maken. Toch kan Weekers nog niet gerust zijn. „Deze brief heeft heeft het aantal vragen niet verkleind, maar vergroot”, zegt Steven van Weyenberg (D66) bijvoorbeeld.

Wat staat er in die brief?

Het ‘feitenrelaas’ beschrijft onder meer hoe de fraude werd gepleegd. Criminelen haalden Bulgaren, EU-burgers dus, naar Nederland. Die schreven zich in een gemeente in en kregen zo een burgerservicenummer. Daarmee openden ze een bankrekening. In een uitzending van Brandpunt, die de fraude onlangs aan het licht bracht, toonden ze trots hun oranje ING-pasjes. Soms vroegen ze ook een DigiD aan waarmee ze online een verzoek om huur- of zorgtoeslag konden indienen. De Belastingdienst betaalt die vaak zonder vragen uit, omdat controle pas veel later plaatsvindt. Service voor de burger. Dat is niet zo’n probleem zo lang die burger in Nederland woont en makkelijk te traceren is. In dit geval ging het grootste deel van de winst naar de bende criminelen.

Wat is het politieke probleem?

Weekers toonde zich geschokt door de uitzending van Brandpunt. Zijn verdediging: ik wist niet van deze fraude. Zijn ambtenaren waren er wel al sinds april 2012 mee bezig. En ze waren er goed mee bezig, schrijft Weekers, vandaar dat er vorige maand twee verdachten werden aangehouden.

Maar had Weekers er niet van moeten weten? Niet per se, zei hij eerder in de Kamer, maar hij had wel eerder op de hoogte willen zijn. Een opmerkelijk detail uit de brief: minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) hoorde op 11 maart al van de zaak, ruim een maand eerder dan Weekers. „Ik vind het heel opvallend dat iedereen ervan leek te weten, behalve de politiek verantwoordelijke staatssecretaris”, zegt Van Weyenberg (D66).

Maar het grootste probleem voor Weekers is mogelijk niet de Bulgaarse zaak. In de brief valt ook te lezen dat de fiscale opsporingsdienst FIOD wel 280 gevallen van „systeemfraude” heeft aangepakt, waarvan 183 uit de periode na 15 september 2011. Er lijkt dus iets grondig mis. „Wat zijn die 279 andere zaken”, vraagt Pieter Omtzigt (CDA). „En om hoeveel geld gaat het, in het geval van de Bulgaren, én in al die andere zaken. Als het om zo veel zaken gaat, dan kan de staatssecretaris toch niet verbaasd zijn geweest over die ene Bulgaarse zaak?”

Een woordvoerder van Weekers kan niets zeggen over de andere zaken. „Voor het debat doen we verder geen mededelingen.” Een debat met Weekers staat gepland op 14 mei, direct na de meivakantie.

Gaat Weekers dit overleven?

De brief van Weekers bevat geen informatie die zijn positie meteen onhoudbaar maakt, bijvoorbeeld bewijs dat hij de Kamer onjuist heeft geïnformeerd. Maar echt handig was zijn optreden tot nu toe niet. De Kamer had de brief anderhalve week geleden al willen hebben. De oppositie hoopte daarover nog voor de meivakantie met de staatssecretaris in debat te gaan. Maar vlak voor de deadline liet Weekers weten dat hij meer tijd nodig had. De oppositie reageerde zeldzaam boos.

En afgelopen vrijdag haalde de staatssecretaris een nieuwe deadline dus ook niet. Terwijl Kamerleden zaten te wachten, liet hij zich wél interviewen door EenVandaag. „Weekers solliciteert naar een enkeltje richting koning, zoals hij de Kamer informeert”, twitterde D66-leider Alexander Pechtold. In de brief, toen die eindelijk kwam, excuseerde Weekers zich vast: „Het kabinet betreurt het als de indruk zou zijn ontstaan dat de Kamer niet als eerste wordt geïnformeerd.”

In EenVandaag reageerde Weekers op beschuldigingen van ambtenaren van de Belastingdienst. Die klaagden de afgelopen weken dat de staatssecretaris al lang op de hoogte was van grootschalige fraude. Ze hadden daar ook op gewezen, zeiden ze, maar er was niet naar hen geluisterd. Daarover zei de staatssecretaris: „Ik denk dat daar wat emoties een rol hebben gespeeld.”

Voorzitter Corrie van Brenk van ambtenarenvakbond Abvakabo noemde die reactie „eigenlijk schandalig”. En in de Kamer zal straks vast worden gevraagd: kan Weekers, als hij zo overhoop ligt met zijn ambtenaren, ervoor zorgen dat fraude in de toekomst wél wordt aangepakt?

Oppositiepartijen zijn kritisch. Maar zo lang regeringspartijen VVD en PvdA Weekers steunen, kan hij blijven zitten. Daarom is het nu van belang wat de PvdA doet. Die partij wil nu niet reageren, maar eerst een debat. Zeker is: veel fouten kan hij zich in dat debat niet veroorloven.