De grootste tv-puzzel van het jaar

Deze week zet de publieke omroep het nieuwe seizoen in elkaar: een puzzel van programma-ideeën, omroepbelangen, doelgroepen en kijkcijfers.

Eindelijk krijgt Matthijs van Nieuwkerk zijn lang gekoesterde verhuizing. Vanaf 1 januari gaat De wereld draait door (VARA) van Nederland 3 naar Nederland 1. Niet omdat Van Nieuwkerk zo aandrong, maar omdat het netmanagement dat het beste vindt voor de publieke tv. Dat wil zeggen: het gaat door tenzij een andere omroep een beter plan indient voor het programmaslot (tijdblok in het uitzendschema) tussen 19.00 en 20.00 uur. Dat lijkt onwaarschijnlijk, maar dat is wel de officiële lijn van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). „DWDD is een bewezen succes”, zegt Gerard Timmer. „Het programma heeft zich geweldig ontwikkeld in de breedte. Er is met militaire precisie en creatieve kracht keihard gewerkt.”

Timmer is directeur video bij de NPO, de hoogst verantwoordelijke voor de programmering op alle publieke tv-zenders. Hij geeft leiding aan de vier netmanagers van Nederland 1, 2 en 3 en voor de kinderprogrammering Zapp/ Zappelin. In nauw overleg met alle omroepen hebben zij de afgelopen maanden de uitzendschema’s opgesteld voor het tv-seizoen vanaf 2014. Tot eind deze week kunnen omroepen nog intekenen op de verschillende slots.

Hoe werkt deze grootste televisiepuzzel van het jaar? Bepalen de netmanagers alles? Zijn de kijkcijfers leidend? Waarom ziet de kijker wat hij ziet op welk moment? „Pijltjes gooien naar een dartbord, zo wordt ons werk wel eens ten onrechte gekenschetst”, zegt Timmer . „Alsof wij alleen en willekeurig het schema in elkaar zetten. Omroepen klagen soms, maar alles gaat in overleg: de uitgangspunten van de programmering, de genreverdeling, de specifieke invulling van de slots.”

Timmer toont een dik boekwerk: het Jaarplan 2014. Daarin staan de kleurige blokkenschema’s die de omroepen nu bestuderen. Elk schema is een uitzenddag, elk blok een programma, elke kleur een genre. Het blok op Nederland 1, van 20.00 tot 20.25 uur is bijvoorbeeld blauw. Hier staat het Achtuurjournaal.

Op elk blok ligt geld: wie een idee indient voor zo’n tijdslot en de ‘creatieve competitie’ wint, krijgt daarvoor een bepaald budget. Dit heet in Hilversum geld-op-schema. Omroepen kunnen zelf bijbetalen om een duurder programma te maken. Armere omroepen zoals de aspiranten maar ook BNN, die niet decennialang een financiële reserve hebben opgebouwd, zijn daarom in het nadeel. De NPO kan wel bijpassen uit het programmaversterkingsbudget.

Aan elk blok hangt ook een kijkcijferdoelstelling. Die is niet heilig, benadrukt Timmer: „Wij krijgen vaak het verwijt dat we teveel sturen op de kijkcijfers. Als wij dat zouden doen, zouden wij veel programma’s moeten schrappen.” Timmer noemt als voorbeeld muziekprogramma Toppop 3 (AVRO). „Dat haalt zijn doelstelling nog niet, maar wij vinden het belangrijk dat het langer de kans krijgt.”

Elk jaar dienen de omroepen meer ideeën in dan er programma’s zijn. Timmer: „Als je al het geld-op-schema optelt, wordt voor 145 tot 165 procent van dat budget ingetekend.” Dus moet Timmer veel afwijzen. „Dat levert pijn op. We moeten programmamakers teleurstellen. Maar we proberen in de eerste plaats te denken namens de kijker.”

Als alle omroepen eind deze week hun ideeën hebben ingediend halen Timmer en zijn netmanagers „het sleepnet op” en gaan zij de plannen beoordelen. Zij kijken onder meer naar de missies van de omroepen, hun budgetten en prestaties uit het verleden. „Stelt een omroep een programma voor met een minder ervaren presentator? Dan maken wij die sprong minder gemakkelijk.” Timmer ontkent dat te voren afspraken worden gemaakt of deals gesloten. Alleen hits als De wereld draait door en Pauw & Witteman lijken zeker van hun plek. Net als de Journaals en Nieuwsuur. De raad van bestuur van de NPO neemt eind juni het definitieve zendtijdindelingsbesluit.

De publieke omroep krijgt volgend jaar al 50 miljoen euro minder van het rijk. Die bezuinigingen lopen op tot minstens 200 miljoen euro in 2016. Ziet de kijker dat al terug in de programmering van 2014? Gerard Timmer: „We gaan meer aankopen. Fictie en non-fictie: drama, documentaires, natuurseries. We hebben minder slots; het aantal eenmalige programma’s wordt sterk teruggebracht. Thema-avonden zijn duur. En we gaan langere series en meer aangekochte series uitzenden. Ik ben erg blij met het succes van Borgen, The Killing en Homeland.”