Bommen van Israël en chemische wapens. 4 vragen over situatie in Syrië

Deze foto werd vrijgegeven door het Syrische persbureau SANA, en toont de schade die gisteren zou zijn aangericht door een Israëlische raketaanval. Foto AP

Israël heeft de afgelopen dagen tot tweemaal toe doelen in Syrië gebombardeerd en de VN beschuldigen nu de Syrische rebellen (en dus níet het regime-Assad) van het gebruik van chemische wapens. De ontwikkelingen rond Syrië gaan snel. Vier vragen en antwoorden.

1. Waarom bombardeert Israël doelen in Syrië?

Israël voerde de afgelopen dagen tot twee keer toe bombardementen uit in Syrië. Gisterochtend vond een enorme explosie plaats in Damascus, waar Israël met raketten depots met geavanceerde Iraanse raketten en een militair complex zou hebben geraakt. Volgens Syrië vielen er zeker 42 doden bij het bombardement. Vrijdag had Israël naar verluidt ook al een lading raketten in Syrië gebombardeerd.

Israël geeft officieel niet toe dat het achter de aanvallen zit, maar alles en iedereen wijst in die richting. Premier Netanyahu en andere hoge Israëlische functionarissen hebben steeds gezegd dat Israël in Syrië alles zal doen wat het noodzakelijk acht om de eigen veiligheid te waarborgen. De Israëliërs zijn bang dat chemische wapens die in het bezit zijn van het regime-Assad, in handen vallen van jihadisten die vechten aan de kant van de oppositie. Ook vreest Israël dat zware wapens getransporteerd zullen worden naar de beweging Hezbollah, een aartsvijand van Israël uit Libanon.

Israël wil geen echte oorlog met Syrië. Hoewel de Israëlische regering Assads geweld tegen de burgerbevolking veroordeelt, is het publiek geheim dat Israël liever Assad in het zadel ziet in zijn buurland dan een groep ongeregelde rebellen, onder wie zich steeds meer extremisten bevinden. Israël spreekt die voorkeur niet hardop uit, omdat dat de reputatie van Assad in Syrië verder zal verzwakken.

Hezbollah-leider Nasrallah hield dinsdag een tv-toespraak. Israël vreest dat de Libanese beweging door de chaos in Syrië chemische wapens in handen kan krijgen.

Hezbollah-leider Nasrallah hield dinsdag een tv-toespraak. Israël vreest dat de Libanese beweging door de chaos in Syrië chemische wapens in handen kan krijgen. Foto EPA via ANP

2. Zijn er al chemische wapens ingezet in Syrië?

Daar zijn aanwijzingen voor. In maart beschuldigde het Syrische regime de rebellen van de inzet van chemische wapens bij een aanval in de provincie Aleppo. De rebellen verwierpen de beschuldiging en zeiden dat het juist het regime-Assad was geweest dat chemische wapens had gebruikt. De VN stelde naar aanleiding van de verwijten over en weer een onafhankelijk onderzoek in.

De buitenwereld hield zich lang buiten de gevoelige discussie, tot een kleine twee weken geleden. Toen claimde een Israëlische generaal dat het regime-Assad zenuwgas had ingezet tegen de rebellen. Vervolgens stuurde het Witte Huis een brief naar de Senaat waarin stond dat in Syrië “op kleine schaal” zenuwgas is gebruikt, “zeer waarschijnlijk door het Assad-regime”. Ook de Amerikaanse minister van Defensie Chuck Hagel zei dat er zenuwgas gebruikt is in Syrië. De Amerikaanse regering benadrukte wel dat de informatie van de inlichtingendiensten nog met veel onzekerheden was omgeven.

Obama heeft de inzet van chemische wapens in Syrië steeds een ‘rode lijn’ genoemd: hij stelde dat de VS zich militair met de Syrische burgeroorlog zouden gaan bemoeien als het gebruik van deze wapens wordt bewezen. De binnenlandse druk op Obama, van met name Republikeinen, om meer te doen tegen Assad neemt al langer toe.

3. Is al zeker wie er chemische wapens hebben gebruikt?

Nee. Hoewel de Verenigde Staten en andere Europese landen gezegd hebben dat er aanwijzingen zijn dat het regime-Assad chemische wapens heeft ingezet, zei een mensenrechtencommissie van de VN vanochtend juist dat het de rebellen verdenkt van de inzet van het zenuwgas sarin. De commissie, onder leiding van de voormalige internationale aanklager Carla del Ponte, komt tot die conclusie op basis van “getuigenissen die wij hebben verzameld”. Ze wilde in een interview op de Zwitserse radio niet zeggen waar of wanneer dat is gebeurd.

Del Ponte benadrukte dat het VN-onderzoek nog loopt en dat de voorlopige resultaten “sterke, concrete verdenkingen zijn, maar nog geen onweerlegbaar bewijs”. Volgens Del Ponte heeft de onderzoekscommissie geen betrouwbare aanwijzingen of bewijzen dat het regime van Assad zenuwgas heeft gebruikt, maar zij sloot niet uit dat die nog worden gevonden. De commissie brengt in juni verslag uit aan de VN-Mensenrechtenraad.

4. Wat betekent deze nieuwste ontwikkeling voor opstelling Westen?

Het bericht dat het wel eens de Syrische rebellen zouden kunnen zijn (en dus níet het regime van Assad) die chemische wapens hebben ingezet, lijkt erg slecht nieuws voor eventuele militaire steun van het Westen aan de rebellen. Die steun leek door de geruchten over de inzet van zenuwgas door Assad de afgelopen weken juist dichterbij gekomen: Groot-Brittannië en Frankrijk zeiden al eerder het EU-wapenembargo tegen Syrië te willen opheffen om de Syrische opstandelingen te kunnen bewapenen. De Amerikaanse minister van Defensie Hagel zei vorige week ook dat de VS het bewapenen van de rebellen heroverwegen.

De VS waren sowieso al huiverig voor het bewapenen van de rebellen, omdat het land vreest dat door de VS geleverde zware wapens in handen kunnen vallen van aan Al-Qaeda gelieerde extremisten, die ook tegen president Assad vechten. In dat opzicht komt de nieuwe verdenking aan het adres van de rebellen Obama niet eens zo slecht uit, zei onze buitenlandredacteur Toon Beemsterboer vanochtend:

“Toen het Witte Huis een paar dagen geleden constateerde dat die wapens “waarschijnlijk” zijn gebruikt, krabbelde Obama al terug. De bewijzen zijn nog te vaag, zei hij, en een rode lijn betekent geen eenzijdig militair ingrijpen. Als inderdaad blijkt dat de rebellen zenuwgas hebben gebruikt, dan lijkt wapensteun aan de rebellen uitgesloten.”