‘Zie ik eruit als gekke Henkie?’

Op 55 kilometer uit de kust moet een windmolenpark verrijzen dat zo’n 800.000 huishoudens van stroom voorziet. Dirk Berkhout van Typhoon Offshore twijfelt er niet aan dat de miljardenfinanciering rondkomt. „Wij gaan het park bouwen.”

Dirk Berkhout in de hal van zijn kantoor aan de Apollolaan in Amsterdam. Foto Roger Cremers

Dirk Berkhout kijkt elke dag even naar de zee. Meestal hardlopend langs het strand van Zandvoort, de plaats waar hij geboren is en altijd is blijven wonen. Het decor brengt de rusteloze ondernemer ontspanning, maar het daagt hem ook uit.

Achter de horizon wil hij op de Noordzee de komende jaren een stuk of tien windparken aanleggen. Het gaat om investeringen van tientallen miljarden euro’s. Niet vlakbij de kust – zoals steeds meer partijen in Nederland willen omdat het goedkoper is en sneller kan worden gerealiseerd – maar ver op zee, waar de wind het hardst waait en het rendement het hoogst is.

Gemini, de naam van een project 55 kilometer ten noorden van Schiermonnikoog, moet bewijzen dat het kan: een park van 150 windmolens dat meer dan 785.000 huishoudens van stroom gaat voorzien. Een record in duurzame stroom. Het gaat om een investering van 2,6 miljard euro. Het project wordt uitgevoerd door Typhoon Offshore (onderdeel van Typhoon Capital), waarvan Berkhout mede-eigenaar is. In de zomer van 2014 zou moeten worden begonnen met de bouw.

Cruciaal voor het project is de 4,4 miljard euro exploitatiesubsidie die het ministerie van Economische Zaken in 2010 aan Gemini heeft toegekend, maar die pas gaat lopen zodra de eerste stroom geleverd is. Berkhout twijfelt er niet aan dat dat in 2016 gaat gebeuren.

Maar in de energiewereld is niet iedereen overtuigd. De financiële afronding laat op zich wachten, er bestaat onduidelijkheid over de deelnemende partijen. De scepsis heeft ook te maken met het verleden van Berkhout bij Econcern, het bedrijf voor duurzame energie dat in juni 2009 ter ziele ging en een aantal Nederlandse banken opzadelde met honderden miljoenen euro’s aan oninbare vorderingen – ook al was Berkhout toen al bijna een jaar opgestapt na een zakelijk verschil van mening met zijn mededirecteuren.

Op zijn kantoor aan de Amsterdamse Apollolaan benadrukt Berkhout dat deadlines altijd verschuiven bij dergelijke grote projecten. „Alles heeft met alles te maken.”

Het wachten is nu op de laatste vergunningen. Tot dusver is alleen deelname van het Noord-Hollandse nutsbedrijf HVC bekend (15 procent) en er is in principe een lening van de Europese Investeringsbank (EIB) van 500 miljoen euro. Van Oord is de beoogde bouwer en Siemens zal de turbines leveren. Insiders gaan ervan uit dat TaQa uit Abu Dhabi een sleutelrol gaat spelen bij de exploitatie van het Geminipark. Maar de hoofdrolspeler wil zich nog niet bekendmaken. Berkhout: „Ik zit te popelen om die naam uit te schreeuwen maar ik mag het nu gewoon niet”.

Wanneer wel ?

„Ik verwacht dat ergens de komende weken.”

We mogen wel weten dat het geen Nederlandse partij is?

„Het is inderdaad geen partij die het hoofdkantoor in Nederland heeft. Het is een beursgenoteerd, ervaren bedrijf uit de energiewereld dat weet wat power generation is.”

Voor hoeveel procent gaat deze speler erin?

„Minimaal 40 procent. Zo gaat dat ook in de olie- en gasindustrie op zee; de operator heeft een belang van minimaal 40 procent. De andere investeerders zijn vaak meer financieel georiënteerd: fondsen, beleggers. Typhoon Offshore is nu 85 procent eigenaar van het project, maar straks zijn wij een kleine financiële investeerder in een heel groot park.”

Hoeveel heeft u al in dit project gestoken?

„Mijn bedrijf heeft tot nog toe zo’n 34 miljoen uitgegeven aan het project Gemini.”

En er is nog niks binnengekomen. U financiert voor?

„Ja, samen met een aantal bevriende partijen. Via Typhoon Offshore.”

Heeft u ook uw huis ingezet?

„Net als de meeste Nederlanders heb ik een hypotheek op mijn huis. Dus dat huis kan ik niet meer inzetten.”

Vorig jaar leek er spanning tussen u en het ministerie van Economische Zaken. Dat eiste een deadline voor de bankgaranties en zette er een advocaat op.

„Wat mij betreft zit er helemaal geen spanning. Het is wel zo dat de bankgarantie onderwerp is van gesprek.”

Er was een harde deadline gesteld.

„Wij zijn permanent in gesprek. Er is contact tussen mijn juristen en de landsadvocaat. Er is een dialoog en ik verwacht niet dat daar een conflict uit voort gaat komen. De bedoeling van de Nederlandse overheid is dat het park gerealiseerd wordt omdat het park een enorme bijdrage moet leveren aan de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid.”

Maar er komt toch een punt waarop de overheid zegt: het duurt te lang, wij trekken die subsidie in. Het gaat om miljarden die de overheid op dit moment zelf goed kan gebruiken.

„Op deze manier is nooit gesproken. Het is ook helemaal geen onderwerp. Wij gaan het park bouwen. Zie ik eruit als gekke Henkie die daar bij Schiermonnikoog 34 miljoen in de Noordzee gaat gooien? Want dat is wat er door de buitenwereld altijd geroepen en gezegd wordt.”

U heeft wel een beetje de naam van wilde avonturier.

„Nou, daar herken ik mij totaal niet in. Ik ben gewoon ondernemer. Ik durf een risico te nemen maar wel een gecalculeerd risico. Ik weet ook precies wat we aan het doen zijn, daar hoeft niemand zich zorgen over te maken. Dat gebeurt met militaire precisie.”

U bouwt ver uit de kust, maar nu zegt de minister: we gaan dichter onder de kust bouwen, dat is sneller en goedkoper.

„Voor mijn project heeft dat geen consequenties, want wij hebben de subsidietoewijzing. Die loopt 15 jaar vanaf het moment van in bedrijfstelling. Wij verwachten begin 2016 de eerste elektriciteit aan te leveren bij de Eemshaven. Het park zal eind 2016 volledig klaar zijn.”

Maar u ziet niks in nearshore, zoals dat heet, dichtbij de kust?

„Ik kies zelf voor verder offshore: daar waait het gewoon harder. Ergens vanaf veertig kilometer.”

Berkhout vouwt een enorme kaart van de Noordzee over het bureau uit en wijst:

„Ik heb een duidelijke voorkeur voor het gebied ten noorden van Nederland. Ik denk dat je heel goed op afstanden van veertig kilometer en meer commercieel gezonde parken kunt bouwen met als doel de kostprijs zo veel omlaag te brengen dat je uiteindelijk geen additionele ondersteuning meer nodig hebt.”

Anderen denken dat dat onzinnig is.

„Hoewel ik het verst bouw, heb ik een commercieel voorstel bij de overheid neergelegd dat kennelijk goedkoper was dan alle parken hier, anders had ik die subsidie nooit gewonnen.”

Daarom is iedereen ook zo benieuwd of het gaat werken.

„Klopt, dat is het geheim van de smid. Maar we hadden er anders echt niet zelf zo veel geld ingestopt. Wij hebben andere parken gebouwd, wij weten wat dingen kosten.”

Dat was in de tijd van Econcern.

„Ja. De grote denkfout is dat de investeringskosten de garantie vormen voor het succes van de onderneming. Soms is het beter om iets meer investeringskosten te nemen bij de aanleg die je dan dubbel en dwars bespaart tijdens de exploitatie.”

Bent u een dwarse denker?

„Een beetje eigenwijs. Ik heb geleerd om op mijn eigen gevoel te vertrouwen. Met schade en schande. Ik zit mijn hele leven in de energieproductie. In 1977 was ik aan het experimenteren met twee techneuten in het bedrijf waar ik toen werkte. We hadden een oude Ford Escort-motor en we dachten: ‘We hebben aardgas in Nederland, laten we er eens aardgas instoppen, kijken wat er gebeurt’. Toen klapte het luchtfilter eraf! Maar we hadden dat vrij snel onder controle en dat was de opmaat naar Warmte Kracht Koppeling. Ik hou van innovatie.”

Duurzaamheid staat onder druk. Door de schalierevolutie in de VS is steenkool goedkoper. Hoe schadelijk is dat?

„Ik vind de discussie bedreigend voor de duurzame energiesector. Ik begrijp het wel; zeker als je het moeilijk hebt denk je: ‘Het zal allemaal wel, ik leef nu en niet over 50 jaar’. Maar ik vertrouw erop dat er bij de politiek voldoende mensen met toekomstvisie en ruggengraat zitten om hier de juiste balans in te vinden.

En dan de werkgelegenheid. Je moet eens kijken hoeveel permanente banen er gecreëerd worden in Duitsland en Groot-Brittannië. Politici zijn natuurlijk altijd bezig met de verkiezingen van morgen, maar ik denk toch dat duurzame energie geleidelijk aan rustig doorgaat.

In de industrie dalen de kosten met 20 procent per tien jaar. Voor offshorewind moet dat sneller. Dat is een hell of a job. Maar we moeten ons realiseren dat energie een schaars goed is en dat de prijs niet in verhouding staat tot de echte waarde. Energie is te goedkoop.

Iedereen gaat naar de Albert Heijn en koopt een kratje bier en drie sloffen sigaretten. Wat dat kost interesseert ze geen jota, maar du moment dat de energie een cent omhoog gaat is de wereld te klein. Kom, zeg.”