Winst UKIP schaadt Cameron

De grote lokale winst van de UK Independence Party heeft de Britse premier Cameron in verlegenheid gebracht. Zijn partij wil naar rechts.

Tot de Britse parlementsverkiezingen duurt het nog twee jaar. Maar sinds gisteren is duidelijk dat ze zullen plaatsvinden onder veranderde politieke krachtsverhoudingen.

Engeland is een vierpartijenland geworden. De UK Independence Party van Nigel Farage won in veel van de Engelse graafschappen waar donderdag raden werden gekozen een kwart van de stemmen.

Daarmee zou UKIP, omgerekend naar landelijke verkiezingen, de derde partij van het land worden, vóór de Liberaal-Democratische coalitiepartner van de Conservatieve premier Cameron. Als deze trend doorzet, zal er in 2015 opnieuw een coalitieregering moeten worden gevormd – een uitzonderlijk verschijnsel in het Verenigd Koninkrijk.

Met name Camerons Conservatieven verloren fors aan UKIP. Lacherig had de Tory-top de concurrentie op rechts vorige week nog afgedaan als „een verzameling clowns” (de woorden van minister Ken Clarke). Cameron nam de naam van Farage zelfs niet in de mond toen hij eergisteren door de BBC werd geïnterviewd.

Maar gisteren zag hij zich gedwongen te erkennen dat „het geen zin heeft een politieke partij te beledigen waar mensen op hebben gestemd”. En: „Ik denk dat er belangrijke lessen zijn te leren voor de belangrijkste politieke partijen, voor de Conservatieven.”

Vraag is wat die les zal zijn. UKIP, bekend om zijn anti-Europese programma, viel voor deze regionale verkiezingen de Tories aan met thema’s die conservatieve kiezers eveneens aan het hart gaan: immigratie, en de teloorgang van het Engelse platteland door windmolens en een hogesnelheidslijn.

Als het aan de rechtervleugel van de partij ligt, zal Cameron Farage rechts proberen in te halen. Deze rechtse Tories vonden toch al dat de LibDems het Conservatieve beleid verwateren. Ze zagen al tijden aan de stoelpoten van Cameron, en wisten met succes enkele stemmingen over Europa te beïnvloeden.

Nu zouden ze volgens berichten in de media eisen dat de premier niet ná de verkiezingen van 2015 een referendum over het lidmaatschap van de EU houdt, maar al daarvoor. Dat moet een overwinning van UKIP volgend jaar bij de Europese Parlementsverkiezingen voorkomen.

Als Cameron hierop in gaat, betekent dat het einde van de coalitie. De LibDems willen alleen een referendum houden als er een verdragsverandering plaatsvindt in de EU.

In een interview met The Guardian eerder deze week waarschuwde vicepremier en LibDem-leider Nick Clegg al dat de opkomst van UKIP Cameron naar rechts duwde, wat het dagelijkse werk van de coalitieregering zou bemoeilijken: „De Conservatieven voor 2010 waren gematigd, betrokken, groen, maar ze keren terug naar een tamelijk Conservatieve signatuur.”

De LibDems verloren donderdag eveneens zetels, maar deden het niet zo slecht als de uitslag doet vermoeden. Het niveau van 2010, toen de partij 23 procent van de stemmen kreeg en 57 Lagerhuiszetels, werd inderdaad niet meer behaald. Maar nu kregen de LibDems 16 procent van de stemmen, terwijl de partij al maanden tussen de 11 en 14 procent schommelt. En belangrijker: de partij behield zetels in districten waar het nu een Lagerhuiszetel heeft.

Dat Labour slechts een kleine winst wist te boeken, was voorspeld. Deze graafschapsverkiezingen werden op het platteland gehouden, en niet in stedelijke gebieden waar de traditionele achterban van de partij zit. Maar de peilingen blijven zorgelijk voor de partij van Ed Miliband. Halverwege de kabinetsperiode, en terwijl Cameron fors bezuinigt, behaalt Labour slechts zes procentpunten meer dan na het grote verlies van graafschapszetels onder Gordon Brown.