Ik heb zin in een bankencrisis

Er zijn van die momenten dat uw columnist denkt: heb ik het nou al die tijd allemaal verkeerd gezien? Snap ik er nou bij nader inzien helemaal niks van?

Eerlijk gezegd heeft uw columnist die momenten best wel vaak sinds de financiële crisis in september 2007 begon met een rij spaarders voor de Britse bank Northern Rock. Op zich niet erg; twijfel is een teken van intelligentie, zei de vader van uw columnist altijd al. En ook in deze crisis geldt het motto van George Orwell: „To see what is in front of one’s nose needs a constant struggle.” Kunnen wij bij zo veel uitzonderlijke gebeurtenissen wel zien wat zich onder onze neus afspeelt?

Ik kijk al een jaar of zes naar alles onder mijn neus, en al een jaar of zes vraag ik me af wat zich hier afspeelt. De neiging bestaat om nu te gaan vertellen wanneer ik eigenwijs was en het goed had. Maar waarschijnlijk onthoudt mijn hoofd de successen en ben ik de keren dat ik er faliekant naast zat vergeten. Je eigen brein kan je ook niet meer vertrouwen tegenwoordig.

Dus wat doe ik? Elke keer als ik over deze crisis nadenk, begin ik van voren af aan. Ik ken gerenommeerde monetair economen die dat ook doen als ze moeten nadenken over het ongekende beleid van centrale banken (pomp eindeloos veel geld in de economie). Dat komt omdat nadenken over geld een beetje hetzelfde is als nadenken over een oneindig heelal: op een gegeven moment gaat het je voorstellingsvermogen te boven en haak je af.

Er zijn economen die roepen dat al die triljarden, biljoenen, miljarden euro’s aan geld die de centrale banken in onze economie pompen, een veel te laffe reactie is op de crisis en dat er een immense catastrofe op ons afkomt: deflatie. Er zijn economen die evenzo hard roepen dat dit beleid overdreven is en dat er een andere catastrofe op ons afkomt: inflatie.

Laten u en ik eens opnieuw beginnen en niet te theoretisch doen over al die triljarden. Ik begin dan altijd met de vraag: wat is het voorliggende probleem? Dat zijn al zes jaar de banken. Die hebben te enthousiast uitgeleend, belegd en gegoocheld. Nu zitten ze met verliezen. Dan vraag ik mezelf: hebben we dat probleem opgelost? Nee. In Europa zijn de banken nog altijd niet gezond. Dat zegt het IMF, de BIS (de centrale bank der centrale banken), dat zegt onze eigen Klaas Knot. Die conclusie is kortom onomstreden. Net als deze: zolang de banken in Europa niet gezond zijn, zullen onze economieën moeizaam tot niet groeien. Dat blijkt uit de wetenschappelijke literatuur over financiële crises. Pas als die banken worden gedwongen verliezen te nemen op hun leningen, en worden voorzien van nieuw kapitaal, pas dan kan de economie groeien.

Dus voordat we in theoretische verhandelingen verdwaald raken over monetair beleid, kunnen we vaststellen dat we het voorliggende probleem niet hebben opgelost. Gaat de renteverlaging van de Europese Centrale Bank van donderdag naar het zeer lage niveau van een half procent dat probleem wel oplossen? Nee. Het biedt wankele banken juist ruimte om die verliezen níét te nemen. Wankele banken kunnen een renteverlaging gebruiken om de rente op hun leningen aan kwakkelende bedrijven te verlagen. Zo blijft het bedrijf overeind, hoeft de bank op die lening geen verlies te nemen en blijft de bank zelf ook overeind. Om het hoofd boven water te houden verhogen dit soort zombiebanken de rente op leningen aan gezonde bedrijven, zo bleek eerder bij een vergelijkbare crisis in Japan.

Hoe kunnen we dit probleem oplossen? Ik denk niet dat politici of centrale banken de banken gaan schoonvegen. Daar hebben ze al zes jaar de tijd voor gehad en er is bitter weinig gebeurd. Nee, er gebeurt pas weer wat als spaarders en beleggers in paniek raken, en hun geld van de bank afhalen. Nou weet ik dat je niet lichtzinnig moet denken over bankencrises – voor je het weet haal je een economie en een volk onderuit. Maar ik krijg steeds meer zin in een paar omvallende banken. Dan móéten politici en centrale banken wel onder ogen zien wat zich al zes jaar onder hun neus afspeelt.

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie.