Fred Teeven was onuitzetbaar

20 april 2013 – Even ging het deze week niet over geld maar over beschaving. Aanleiding: de dood van een afgewezen asielzoeker uit Rusland. President Poetin vroeg er naar tijdens zijn recente staatsbezoekje. Alsof de mensenrechten hem interesseren. Wij pretenderen anders. Na dertien uur debat kreeg staatssecretaris Teeven het vertrouwen van tweederde van de Tweede

20 april 2013 - Even ging het deze week niet over geld maar over beschaving. Aanleiding: de dood van een afgewezen asielzoeker uit Rusland. President Poetin vroeg er naar tijdens zijn recente staatsbezoekje. Alsof de mensenrechten hem interesseren. Wij pretenderen anders.

Na dertien uur debat kreeg staatssecretaris Teeven het vertrouwen van tweederde van de Tweede Kamer. Hoewel hij had gehengeld naar meer steun concludeerde Teeven terecht dat hij het vertrouwen van een Kamermeerderheid genoot. De regel dat het  gaat om het aantal partijen dat een bewindsmens steunt bestaat niet.

Daarmee was het nog geen routine-debat. De zelfmoord van een Russische dissident in Nederlandse gevangenschap is schokkend genoeg. Het al of niet aanblijven van een verantwoordelijk staatssecretaris is op zichzelf betrekkelijk triviaal, behalve als symbool van hoe erg Nederland zo’n gebeurtenis vindt.

Aftreden kan betekenen: dit is zo strijdig met onze principes dat het meest dramatische politieke symbool gepast is. In een parlementaire democratie weeg je voortdurend naar af tussen wensen van meerderheden en minderheden, tussen algemeen en individueel belang, tussen financiële of organisatorische ratio en menselijk fatsoen. Daar is politiek voor, gebaseerd op beginselen. Het zijn lastige, voor de ‘gekozen’ president van Rusland onbekende afwegingen.

Tweederde van de Kamer wilde het ultieme politieke gebaar niet maken, al was de gang van zaken onverdedigbaar. PvdA-woordvoerder Recourt stelde vast dat in de hele gang van zaken tussen 13 en 17 maart van dit jaar minimaal negen fouten zijn gemaakt. ,,De fouten en vooral de optelsom daarvan maken dat de Nederlandse overheid ernstig tekort is geschoten in haar zorgplicht voor Dolmatov.’’

De zaak was de te ernstiger omdat de National Ombudsman al meer dan eens aan de bel had getrokken over de omstandigheden waaronder niet-criminele vreemdelingen die niet mogen blijven worden vastgehouden, vaak slechter dan wat veroordeelde misdadigers gewend zijn. De staatssecretaris was gewaarschuwd dat wat kil wordt aangeduid als de ‘vreemdelingenketen’ niet op orde was.

De dood van Aleksander Dolmatov was dus een voorspelbaar drama. Maar zolang aan het mechanische vreemdelingenbeleid geen gezicht kleeft, laten we het gebeuren. Opgeruimd staat netjes. Tot Mauro een tv-genieke traan laat rollen. Dan wordt de pijnlijke keus zichtbaar tussen beleid en het lot van een mens.

Anne Frank is nog steeds het symbool van het conflict tussen de wil om door te leven en niet te weten versus wat we een ander niet toewensen. ‘Bruine ratten resistent tegen gif’, meldde teletekst gisteren. Dat is altijd zo geweest.

De politieke logica rond dit soort kwesties is overigens een heel andere. De eerste vraag die in Den Haag werd gesteld toen de kwestie de afgelopen week escaleerde was: kan Teeven worden gemist? Hij wordt als sterker dan ‘zijn’ minister Opstelten beschouwd en hij  ligt goed bij de ambtenaren op het ministerie van Veiligheid en Justitie. Of dat laatste een aanbeveling is als de bureaucratische behandeling van vreemdelingen moet worden verbeterd, is de vraag.

De coalitie was er niet aan toe Fred Teeven te lozen. Voor de VVD is hij te waardevol. In toon, gebaar en tekst is hij de ideale vaccinatie tegen Wilders. Kort na het sociaal akkoord waarin vooral de VVD een paar vaste programmapunten  inleverde was nieuwe averij ontoelaatbaar. Het steun-ons-of-verdwijn-dreigement van fractievoorzitter Zijlstra aan de Eerste Kamer past in dat soort electoraal imagobeheer. Staatkunde voor de allerkortste baan.

Daarmee stond de PvdA voor de keus: de eigen ideeën over vreemdelingenbeleid met kracht uitdragen en een kabinetscrisis riskeren, niks zeggen en direct achter de staatssecretaris gaan staan, of een dagje moeilijk doen en rond middernacht tegen een motie van wantrouwen stemmen. Het werd die derde optie.

Zo’n draai is alleen politiek-tactisch, maar moreel-politiek niet uit te leggen. Het offer aan de eigen beginselen was meer dan een nuanceverschil. In het PvdA-verkiezingsprogramma van vorige zomer staat: ,,Nederland houdt zich aan het Vluchtelingenverdrag en heeft een humaan asielbeleid. De situatie in het land van herkomst en persoonlijke trauma’s wegen we mee bij asielverzoeken. Vluchtelingen zijn geen criminelen. Daarom ontwikkelen we alternatieven voor de vreemdelingendetentie.‘’

Zoek de overeenkomsten tussen die voornemens en de behandeling van Aleksander Dolmatov.  De PvdA-woordvoerder had er geen woorden voor en zei alleen dat zijn fractie had overlegd en vertrouwen in de staatssecretaris had. Die  zou  de noodzakelijke ‘zweepslag’ aan de vreemdelingenketen kunnen toedienen. Waarschijnlijk door het ‘borgen van de invoerdiscipline bij de ketenpartners’. De echte, ongetwijfeld lastige afweging bleef onbenoemd.

Via het Van Waarde-project heeft de PvdA dit voorjaar haar beginselen afgestoft. Het verse sociaal akkoord is zo uit te leggen als een poging voor zwakkeren om hun kansen op de arbeidsmarkt te verbeteren. Als het er allemaal van komt gezien de schermutselingen over de bezuinigingen voor 2014. In het vreemdelingenbeleid blijven de waarden vrijblijvend.

Mevrouw Dolmatov mag rekenen op schadevergoeding. Staatssecretaris Teeven moet de komende tijd laten zien dat hij het is die leiding geeft aan de vreemdelingendienst en niet hun zetbaas is. Deze week stond bij zijn naam een vinkje achter ‘onuitzetbaar’. Een volgende calamiteit kan zijn Schipholbrand worden.

    • Marc Chavannes