Zie de gevallen engelen toch wenen en tieren over hun lot

Andrew Pyper: The demonologist. Orion, 304 blz. € 18,- ***

Dan Brown publiceert binnenkort Inferno, een deels in Florence gesitueerde thriller over de literaire hel van Dante Alighieri. De Canadese thrillerschrijver Andrew Pyper is hem voor met met een boek dat deels in Venetië speelt en over die andere literaire hel gaat: Paradise lost van John Milton.

Hoofdpersoon David Ullman doceert mythologie aan Columbia University, met als specialisme het epische gedicht Paradise lost (1665) over Satan en zijn bende gevallen engelen. Het gedicht, betoogt atheïst Ullman, bewijst het bestaan van de hel – geen laaiende put diep onder onze voeten, maar een realiteit in ons, een plaats in onze geest.

Paradise lost gaat niet over letterlijke demonen maar over elementaire menselijke eenzaamheid, meent hij. Toch staat hij, kort nadat een afgevaardigde van Satan hem in Venetië dochter Tess heeft ontnomen, in een plaatsje in Florida naast een schommel te praten met zo’n demon, in de gedaante van een jongetje. Tegen die tijd heeft David Ullman geen reden meer om te twijfelen aan het bestaan van demonen. Sterker: hij heeft het bewijs ervoor in een bankkluis liggen.

The demonologist is een merkwaardige thriller van een schrijver die met Verdwenen meisjes, Vuurstorm en De wachters boeken afleverde die ruim boven het genre uitstegen en soms aan het bovennatuurlijke raakten. De premisse is intrigerend en intelligent: wat nu als je iets dat je altijd met volle overtuiging hebt afgedaan als bijgelovige idiotie – het daadwerkelijk bestaan van de gevallen engelen die in Paradise lost lopen te wenen en tieren over hun lot – ineens letterlijk en onverdund waar blijkt te zijn? Want dochter Tess lijkt echt de hel ingezogen te zijn en een opdringerige demon gebruikt deze bovennatuurlijke ontvoering en Paradise lost om Ullman te verleiden om de wereldbevolking te bewijzen dat Satan bestaat. Ullman, gek van verdriet om Tess en ernstig beschadigd door zijn gekantelde wereldbeeld wordt ook nog door een huurmoordenaar van de clerus op de hielen gezeten; het boek is na het Venetiaanse begin een jachtige road novel, jakkerend over snelwegen in de VS.

In de handen van Dan Brown zou het niet meer zijn dan amusante apekool, maar bij Pyper werkt het beter. Dat komt doordat het verlies van Tess zo indringend wordt beschreven en doordat Ullmans levenslange melancholische episodes geloofwaardig als eerdere bezoekjes van demonen worden geduid en verklaard middels The anatomy of melancholy van Robert Burton, tijdgenoot van Milton. Bovendien zijn hij en Milton, die veelvuldig wordt geciteerd, aanzienlijk betere stilisten dan de Dan Browns van deze wereld. Pypers poging om zich op hun terrein te begeven is niet volledig geslaagd, maar intrigeert.