Wie zoekt Shell als opvolger van Voser?

Grappenderwijs kon de buitenwereld de managementstijl binnen het Brits-Nederlandse olie- en gasbedrijf Shell jarenlang samenvatten met het motto: voor elk denkbaar probleem is er een commissie. Voor de opvolging van directievoorzitter Peter Voser, de Zwitser die gisteren onverwacht zijn aftreden aankondigde voor de eerste helft van 2014, bestaat inderdaad zo’n commissie. De benoemings- en opvolgingcommissie. Het blijkt een driemanschap te zijn van commissarissen: voorzitter Jorma Ollila (ex-Nokia-chef), Josef Ackermann (voorheen Deutsche Bank) en Hans Wijers (nationaal inhuldigingscomité).

Wie zoeken zij?

Een gezonde globetrotter met een politieke antenne die acceptabel is voor Angelsaksische beleggers en eigen werknemers en die het concern ‘verkoopt’ op zijn nieuwe groeikernen in het Midden-Oosten en China.

Voser heeft laten zien dat je geen Nederlander, Brit, ingenieur of commissievergaderingskampioen hoeft te zijn om Shell effectief te leiden. Dat biedt de keuzeheren alle ruimte voor een onconventionele selectie. Al boekt Shell voortgang in ‘diversiteit’, het lijkt nog een termijn te vroeg voor een vrouw als eerste man.

De huidige topman was al minder dan zijn voorgangers te vinden in Den Haag, waar het formele hoofdkantoor staat, of in Londen, het financiële centrum. Zijn opvolger kan een derde besliscentrum openen. Singapore?

Onder ons geldt Shell nog steeds als Nederlands, met commissarissen als Wijers en Gerrit Zalm (bestuurvoorzitter ABN Amro). Shell is een grote investeerder in Nederland. Shell betaalt hier aan winstbelasting, royalties en afgedragen omzetbelasting 7,5 miljard euro. Maar een Nederlandse eerste man wordt het niet.

Europa is voor Shell een continent van het verleden: wel omzet, geen groeimarkt. En de eerste man moet dáár zijn waar de groeicijfers oplichten. De versnipperde Europese markt kan hij aan anderen overlaten, zoals in Nederland aan voormalig staatssecretaris Europese Zaken Dick Benschop (PvdA), nu president-directeur van Shell Nederland. Europa is in één opzicht nog een strijdtoneel: wel of geen schaliegas. Hooggespannen zijn de verwachtingen niet. Frankrijk is een kernenergieland, Duitsland zet in op wind en zon. Nederland weet het niet, zoals blijkt uit de zigzaggende PvdA-Tweede Kamerfractie over proefboren.

Politiek-economisch gezien zijn de winstverwachtingen en de macht naar het Oosten verschoven. Kijk alleen maar de nieuwe fabriek in Qatar (investering: 18 miljard dollar), die gas veredelt tot hoogwaardige smeermiddelen en synthetische brandstoffen voor auto’s en vliegtuigen.

De politieke dimensie voor de nieuwe topman is van extra belang omdat politici op zoveel groeimarkten een sleutelrol geven aan staatsbedrijven. Dat is precies het tegenovergestelde van de liberale Brits-Nederlandse opvattingen. Dat betekent dat de nieuwe chief van Shell zich permanent moet inspannen voor politieke rugdekking op het hoogste niveau op zijn traditionele Brits-Nederlandse thuismarkten. En het helpt ook als hun respectievelijke koningshuizen zo nu en dan meegaan op investeringsmissie om deuren te openen.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.