‘Kredietknoop’ frustreert Mario Draghi

De ECB verlaagt de rente, maar gaan banken nu meer uitlenen? Anders dan in de VS, Japan en het VK zijn de middelen in de eurozone beperkt.

Mario Draghi aarzelt. „Ik wil het woord niet gebruiken”, zegt de president van de Europese Centrale Bank (ECB) tijdens de persconferentie na de renteverlaging. „Of ja, ik doe het toch: we zijn gefrustreerd, zeker.” Gefrustreerd omdat banken ondanks de goedkope ECB-leningen erg terughoudend zijn met kredietverlening aan bedrijven, vooral het midden- en kleinbedrijf.

De gestagneerde kredietverlening aan bedrijven, de ‘kredietknoop’, is op dit moment een van de grootste problemen voor de eurozone, vooral in de perifere landen. Het mkb is goed voor driekwart van de werkgelegenheidin de eurolanden. Zonder leningen kan het mkb niet investeren en zal de werkloosheid – nu op een recordhoogte van 12,1 procent – niet snel dalen. Vandaag maakte de Commissie bekend dat stabiele economische groei pas in 2014 verwacht wordt.

Draghi verlaagde gisteren het tarief waartegen banken geld bij de ECB kunnen lenen van 0,75 naar 0,5 procent, een laagterecord. Bovendien kunnen banken nog zeker tot juli volgend jaar rekenen op onbeperkte liquiditeitssteun tegen een zeer lage rente. Banken kunnen nu niet langer zeggen dat ze niet aan geld kunnen komen om uit te lenen, stelde Draghi vast.

Veel analisten betwijfelen of de renteverlaging de doorstroming van krediet naar bedrijven echt zal bevorderen, omdat de rente al erg laag was en dat weinig effect heeft gehad. Draghi benadrukte gisteren het verschil tussen Europa en de VS, waar bedrijven hun financiering voor het merendeel op de kapitaalmarkt halen (bijvoorbeeld door obligaties uit te geven), in plaats van bij banken.

Het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Fed, probeert de economie te stimuleren door maandelijks voor 85 miljard dollar aan schuldpapier op te kopen. Woensdag maakte de Fed bekend dit bedrag zonodig te verhogen. Het bericht volgde op de licht tegenvallende economische groei in Amerika: 2,5 procent in het eerste kwartaal.

Twee andere grote centrale banken, Japan en Groot-Brittanni, voeren vergelijkbare programma’s uit. In de eurozone is dit lastiger, alleen al vanwege de vraag hoeveel staatsobligaties de ECB van elk van de zeventien landen zou moeten kopen. Draghi maakte gisteren duidelijk dat hij het niet wil: „De ECB strooit geen geld rond vanuit helikopters.”

Banken zijn bang om geld uit te lenen aan bedrijven uit angst dat de economie verder verslechtert en ze een deel van het geld niet terugkrijgen. Ook lenen banken minder graag geld uit omdat ze verplicht hun eigen kapitaalbuffers moeten versterken.

Om hen aan te moedigen de bedrijven toch te bedienen, overweegt de ECB zelfs om de depositorente die banken krijgen voor geld dat ze bij de ECB stallen, negatief te maken. Banken zouden dan moeten betalen om geld bij de ECB te zetten. Toen Draghi dit gisteren zei, daalde de euro prompt een cent ten opzichte van de dollar. Verder bekijkt de bank samen met de Commissie en de Europese Investeringsbank de mogelijkheid voor versoepeling van de onderpandseisen die de ECB stelt aan banken die geld willen lenen. De renteverlaging is mede ingegeven doordat de crisis nu ook de sterkste eurolanden begint te raken, zei Draghi. De slechte economische situatie van begin dit jaar houdt ook in het voorjaar aan.

Draghi maande de regeringen om niet te verslappen met bezuinigen, ook als dat de economie op korte termijn schaadt. „Laat de geboekte vooruitgang niet verloren gaan.” Hij reageerde daarmee op het pleidooi vanuit veel landen om minder streng te bezuinigen. Volgens Draghi hebben veel overheden de malaise deels aan zichzelf te wijten. Om een begroting op orde te krijgen is geloofwaardigheid het belangrijkste, zei hij. Overheden moeten een uitgewerkt plan hebben voor de middellange termijn. „Landen die dat doen, worden ervoor beloond.”