Kleine verhalen in open huizen

Herdenken // 4 & 5 mei Dit weekend zijn Herdenkingsdag en Bevrijdingsdag Bezoek een voormalig onderduikadres, verzetshuis, of schuif aan bij een Vrijheidsmaaltijd Zelf zo’n maaltijd koken kan natuurlijk ook

Morgen is het 4 mei, Dodenherdenking. Dan herdenken we de doden door twee minuten stil te zijn om acht uur precies. Dat doen we bij monumenten, waar wordt gesproken en bloemen worden gelegd, of gewoon thuis in de huiskamer. Overmorgen is het 5 mei, Bevrijdingsdag. Dan vieren we de Bevrijding. Maar 5 mei is toch vaak een niksig dagje. Er is vrijmarkt, maar die rotzooi hebben we na Koninginnedag vaak wel gezien. Er zijn muziekfestivals, maar die hebben vaak met de Tweede Wereldoorlog niets van doen.

Wiens bevrijding vieren we?

,,Bevrijdingsdag is vrijwel vanaf het begin controversieel geweest. Want wiens bevrijding vieren we eigenlijk? Niet die van Joods Nederland, die hadden niet veel te vieren in de jaren na de Oorlog”, zegt Joost Janmaat, creatief directeur van het Amsterdams Comité 4&5 mei. „Ook niet die van de koloniën, daar hielden we drie jaar later nog politionele acties. Die geschiedenissen zijn later pas opgenomen in de 5 mei-viering. In de jaren tachtig stond Bevrijdingsdag juist weer in het teken van tolerantie in de samenleving. Het lijkt alsof de 5 mei-viering om de zoveel jaar opnieuw moet worden uitgevonden.”

Kleine verhalen

Dit huidige Comité, dat drie jaar geleden werd aangesteld, heeft zichzelf daarom ten doel gesteld om op 5 mei zoveel mogelijk kleine verhalen te vertellen in plaats van hét grote verhaal. „Honderden intieme geschiedenissen moeten samen een stukje van het verhaal vormen”, aldus Janmaat. Onderdeel daarvan zijn de twintig Open Joodse Huizen. Dat zijn voormalige onderduikadressen die door de huidige bewoners op 4 mei worden opengesteld voor bezoek. „Samen met oud-bewoners, buurtbewoners en experts gaan ze op zoek naar het verhaal van hun woning.” Amsterdam begon vorig jaar met de Open Joodse Huizen. Dit jaar zijn ook in andere steden onderduikadressen te bezoeken, onder meer in Groningen, Tilburg en Den Haag.

Op 5 mei zijn in Amsterdam ook 22 Huizen van Verzet te bezoeken. Zo is er een rondleiding door Artis, waar in de oorlog zowel Joden als verzetsstrijders ondergedoken zaten. Joden bij de chimpansees, verzetsstrijders bij de wolven. Een ander mooi verhaal is dat van verzetsgroep De Vonk die op 1 mei 1942 in verzet tegen de invoering van de Jodenster 300.000 papieren Jodensterren van het dak van de Bijenkorf liet neerdwarrelen. Die verzetsdaad zal zondag om half één worden herhaald.

Amsterdam eet samen

Net als vorig jaar zullen Amsterdammers zondag samen eten tijdens Vrijheidsmaaltijden om de Bevrijding te vieren. Er wordt gegeten in parken, op pleinen en in huiskamers, van het detentiecentrum Schiphol-Oost tot in de burgemeesterswoning. Meer dan tweehonderd organisaties, podia, instellingen en restaurants verspreid over de hele stad doen er aan mee. Als ultiem symbool zullen zondag op de Dam een tafel en twee stoelen van vijf meter hoog verrijzen. Die zijn gemaakt van stadshout – hout van oude bomen uit elk deel van de stad.

Ook bij de Vrijheidsmaaltijden zullen verhalen verteld worden. Zoals in de Industrieele Groote Club op de Dam. Daar wordt het verhaal van Wally van Hall, bankier van verzet, verteld.Hij pleegde een enorme bankroof en verwisselde de schatkistpapieren ter waarde van 51 miljoen gulden uit de kluis van De Nederlandsche Bank met vervalsingen en financierde daarmee het verzet.

Ingrediënten met verhaal

Ter inspiratie van iedereen die gaat koken op de Vrijheidsmaaltijd vroeg het Comité mij een boekje te maken met ingrediënten die elk ook weer een verhaal vertellen over oorlog, verzet en bevrijding. Juist geen suikerbieten en tulpenbollen, maar alledaagse ingrediënten waar we vandaag de dag gewoon mee koken. Er zitten tips tussen zoals die in de Oorlog werden gegeven om zuinig om te springen met het rantsoen – zoals de thee over een zeefje met suiker gieten, zodat er geen suiker achter bleef in het kopje.

Vrijheidsambassadeurs

Bij sommige maaltijden schuiven Ambassadeurs van de Vrijheid aan; bekende Nederlanders als Robert Vuijsje en Freek de Jonge. Theatermaakster Marjolijn van Heemstra zal een toast uitbrengen op de vrijheid, die door lokale zender AT5 op alle plekken waar gegeten wordt, zal worden uitgezonden. „Er worden op 5 mei zo verschrikkelijk veel verhalen verteld”, zegt directeur Joost Janmaat, „dat je als Amsterdammer op 6 mei niet anders kan dan met hele andere ogen door je eigen stad fietsen.”