Frankrijk wil grootmacht blijven

Minder mensen, maar de uitgaven blijven stabiel: Frankrijk wil militair blijven meetellen. Maar critici spreken over ‘Operatie bonsai’.

A French soldier takes part on April 10, 2013, 105 kms north of the northeastern Malian city of Gao, in day three of Operation Gustav, a hunt for Islamist fighters in a valley in northern Mali and one of France's largest military operations during its three-month intervention in its former colony. Operation Gustav comes with France preparing to withdraw three-quarters of the 4,000 troops it deployed in January to block a feared advance on the Malian capital Bamako by Al Qaeda-linked insurgents. AFP PHOTO / JOEL SAGET AFP

Kan Frankrijk in de toekomst nog op eigen kracht militaire operaties uitvoeren zoals het sinds januari in Mali doet? Over die vraag debatteren politici en defensiespecialisten sinds deze week een nieuwe afslankingsronde is aangekondigd.

Stonden in 1996 nog 573.000 mensen bij Defensie op de loonlijst, in 2012 waren dat er nog maar 280.000. En daar gaat nog eens tien procent personeel vanaf, maakte minister Jean-Yves Le Drian van Defensie maandag bekend. Op dit moment heeft Frankrijk 30.000 militairen direct beschikbaar voor snelle buitenlandse interventies, vanaf 2019 is dat aantal gehalveerd.

Maar de Franse defensie-uitgaven zullen anders dan verwacht (en tegen de Europese trend in) vanaf 2014 vijf jaar lang stabiel blijven, op 31,4 miljard euro. Frankrijk heeft na Groot-Brittannië het grootste en meest complete leger van Europa en wil met beperktere middelen toch een militaire grootmacht blijven. ‘Operatie bonsai’, noemen critici dat spottend.

„Niemand verwacht dat [Frankrijk] overal alles kan doen, maar het moet altijd in staat zijn om goed te doen wat het doet”, zei voormalig VN-diplomaat Jean-Marie Guéhenno, die het nieuwe strategische ‘witboek’ hielp opstellen. Oud-minister van Defensie Gérard Longuet, een hardliner uit de Sarkozy-regering die zelf ook flink bezuinigde, vreest echter dat het Franse leger na de huidige besparingen„niet meer op zijn taak berekend is”.

President François Hollande stond erop dat een witboek dat in 2008 onder zijn voorganger tot stand was gekomen, zou worden herzien. De wereld is sinds de Arabische opstanden en de financiële en economische crisis dramatisch veranderd, zei Le Drian deze week. De oplopende staatsschuld brengt volgens hem de Franse „soevereiniteit” in gevaar: een militair-strategisch argument om minder geld uit te geven. De dure ambities van de vorige president waren „onhoudbaar”.

Europa zal er bovendien bij oplaaiende conflicten vaker alleen voor staan, verwacht Guéhenno. De VS „herzien hun prioriteiten”, noemde Hollande dat. Door bezuinigingen voelen de Amerikanen zich niet langer geroepen in de achtertuin van Europa (Afrika en het Middellandse Zeegebied) bij te springen.

Dat lieten de interventies in Libië, waar Frankrijk met de Britten optrok, en meer recent in Mali, waar Frankrijk alleen Afrikaanse steun kreeg, volgens Hollande zien.Frankrijk vreest dat de Amerikanen, als ze over enkele jaren door schaliegas minder afhankelijk zijn van olie uit het Midden-Oosten, ook eventuele uitbarstingen in de Arabische wereld liever aan Europa overlaten. In het nieuwste witboek liggen de Franse ambities dicht bij huis.

De Parti Socialiste van Hollande had vijf jaar geleden forse kritiek op de plannen van Sarkozy. Die zouden gedreven zijn door stokpaardjes van de president. Vooral de terugkeer in de commandostructuur van de Navo, veertig jaar nadat De Gaulle Frankrijk wegens Amerikaanse dominantie had teruggetrokken, en de nadruk op de Franse ‘nationale veiligheid’ in verband met internationale brandhaarden lagen gevoelig.

Eind vorig jaar al besloot Hollande na een advies van oud-minister Hubert Védrine het volledige Navo-lidmaatschap te handhaven. En nu is in socialistische kring ook de binnenlandse defensiecomponent geaccepteerd. Dat argument speelde in januari tenslotte een grote rol bij het besluit van Hollande om Franse troepen naar Mali te sturen: door de sterke verwevenheid van beide landen en de geringe afstand tot Europa, zou moslimextremisme in de Sahel ook Frankrijk bedreigen.

De ervaring in Mali heeft bij het opstellen van de nieuwe defensiestrategie sowieso zwaar gewogen, zegt veiligheidsspecialist François Heisbourg, die zowel in 2008 als dit jaar aan het witboek meeschreef. Per direct zal Frankrijk investeren in tankvliegtuigen en drones voor militaire inlichtingen – materieel waarvoor het land tot zijn eigen schande de bondgenoten nodig had. De zeven Franse bases in Afrika, waar ongeveer vijfduizend soldaten gelegerd zijn, blijven anders dan in de plannen van Sarkozy gewoon bestaan: zonder troepen in Tsjaad en Ivoorkust had de operatie in Mali onmogelijk uitgevoerd kunnen worden.

Het zit Frankrijk volgens diplomaten nog steeds dwars dat de internationale gemeenschap de interventie in Mali steunde, maar dat praktische en materiële bijdragen uitbleven. Terwijl Hollande een paar maanden eerder in Senegal had toegezegd dat Frankrijk, de oud-kolonisator, niet langer de verfoeide rol van ‘gendarme van Afrika’ op zich zou nemen, lijken zijn defensieadviseurs nu tot de ontnuchterende realpolitieke conclusie gekomen dat Frankrijk misschien wel het enige land is dat de middelen en de wil heeft om bij brandhaarden in de periferie van Europa in te grijpen.