De energierekening wint het van de angst

Japan // Sinds het aantreden van premier Abe zijn de energiekosten in Japan flink gestegen De terugkeer van kernenergie lijkt onafwendbaar Tegelijkertijd zijn de problemen in Fukushima nog lang niet voorbij

Workers work among underground water storage pools at Tokyo Electric Power Co. (TEPCO)'s tsunami-crippled Fukushima Daiichi Nuclear Power Plant in Fukushima, in this handout photograph taken by the International Atomic Energy Agency (IAEA) on April 17, 2013. Japan's crippled Fukushima nuclear plant halted cooling of a spent fuel pool at the site on Monday to remove two dead rats, the third time cooling equipment has gone offline in five weeks because of rodents. The IAEA said it believed Tepco could handle the job, but said the contaminated water was its "biggest challenge". Picture taken April 17, 2013. Mandatory credit. REUTERS/IAEA Photo/Handout (JAPAN - Tags: DISASTER BUSINESS SCIENCE TECHNOLOGY ENVIRONMENT) NO SALES. NO ARCHIVES. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. ATTENTION EDITORS - THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. IT IS DISTRIBUTED, EXACTLY AS RECEIVED BY REUTERS, AS A SERVICE TO CLIENTS. MANDATORY CREDIT REUTERS

Enkele stilgelegde Japanse atoomcentrales worden waarschijnlijk dit najaar weer opgestart. Dat heeft minister Toshimitsu Motegi van Handel en Industrie aangekondigd. Het is voor het eerst sinds de Fukushima-ramp in 2011 dat er een tijdschema voor de herstart bekendgemaakt wordt. De meeste plaatsen waar die kerncentrales staan, hebben zich daar weliswaar tegen gekeerd, maar Motegi rekent erop iedereen alsnog te kunnen overtuigen.

Afgelopen jaar leek het alsof Japan zijn kernenergiesector de nek zou omdraaien. Massale demonstraties tegen kernenergie trokken door de straten van Tokio. Zo’n 70 procent van de bevolking eiste vermindering of afschaffing van atoomenergie. Toenmalig premier Noda opperde zelf een plan om alle kerncentrales tegen 2040 te sluiten. Maar in december koos Japan Shinzo Abe als nieuwe premier. Die verlegde de focus onmiddellijk naar economisch herstel.

Gestegen elektriciteitskosten

Dankzij ‘Abenomics’, zoals Abes ambitieuze economische herstelplannen zijn gedoopt, is de waarde van de yen intussen met 20 procent gedaald. Deze zwakke yen maakt de Japanse export weer concurrerend. Maar het drijft ook de kosten op voor energieopwekking.

Japan importeerde tot maart dit jaar 106 miljoen ton kolen en 87 miljoen ton vloeibaar aardgas. Dat zijn records. Het Japanse handelstekort is mede daardoor verdubbeld. Japanse fabrikanten zijn bang te bezwijken onder de onafwendbare verhoging van de elektriciteitskosten.

Slechts één elektriciteitsbedrijf boekte het afgelopen jaar winst. Negen bedrijven leden een gezamenlijk verlies van 12 miljard euro. Samen met de ‘Abenomics’ verhoogt dit de druk om kerncentrales weer aan de praat te krijgen.

Er zijn ook juridische ontwikkelingen die daaraan bijdragen. Vorige maand verloren activisten een belangrijke zaak bij een Japans gerechtshof. Ze eisten dat de enige twee nog werkende kerncentrales (in Oi) zouden worden stilgelegd. Seismologen vermoedden dat ze gedeeltelijk boven een actieve geologische breuklijn zijn gebouwd. Maar de rechter was niet overtuigd.

Dit was de eerste rechtszaak tegen kernenergie sinds Fukushima. Het precedent, waarop de activisten hoopten, werd niet geschapen. Het lukt hun ook niet meer massa’s mensen de straat op te krijgen. In een opiniepeiling van het dagblad Asahi Shimbun in februari zei 65 procent van de ondervraagden dat de belangstelling voor het lot van de slachtoffers van Fukushima aan het tanen is. „Hoe lang kun je bezorgd over anderen blijven als je je eigen problemen hebt? Mensen zijn uitgeput”, stelde Richard Samuels, die een boek over de invloed van de ramp schreef, in een interview met The Japan Times.

Besmet water

De terugkeer van kernenergie lijkt dus onstuitbaar. Maar het komt te snel. De problemen met de kerncentrale in Fukushima zijn verre van voorbij. Er is weliswaar veel minder gevaar dan in 2011, maar de centrale worstelt met een nieuwe crisis: een vloed van radioactief afvalwater. Dagelijks moet er 400 ton besmet water opgeslagen worden, vooral grondwater dat de centrale binnenlekt.

Rond de centrale staat het vol met watertanks met net zoveel water als 112 wedstrijdzwembaden. Volgens exploitant Tepco zal de hoeveelheid radioactief water zich komende jaren nog verdubbelen. Omdat meer dan 80 procent van de opslagruimte reeds in gebruik is, zal Tepco binnenkort een nabijgelegen bos kappen om ruimte te maken voor honderden nieuwe tanks.

„We waren zo gefocust op de splijtstofstaven en gesmolten reactorkernen dat we het waterprobleem hebben onderschat”, zei Tatsujiro Suzuki, vice-voorzitter van de Japan Atomic Energy Commission in een interview met The New York Times.

En daar blijft het niet bij. De kerncentrale kampte de afgelopen weken ook met andere alarmerende problemen. Het systeem om bassins met verwerkte brandstofstaven koel te houden kwam twee keer tot stilstand. Ratten hadden kritieke apparatuur doorgeknaagd. Tevens werd er lekkage ontdekt in de watertanks. En vervolgens bleek het systeem dat werd gebruikt om het water van deze lekkende tanks naar andere tanks te pompen ook nog eens te lekken.

Experts twijfelen of het saneringsplan wel haalbaar is binnen het geplande tijdsbestek. „Naar mijn mening zal het bijna onmogelijk zijn om de ontmanteling van een dergelijke complexe faciliteit te garanderen in minder dan 30 tot 40 jaar, zoals het momenteel in plannen staat”, aldus Juan Carlos Lentijo van het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie na een bezoek aan Fukushima.

Ondanks al deze problemen koerst Abe niettemin richting kernenergie. Hij neemt daarmee een risico. Het publiek mag dan het enthousiasme om te demonstreren verloren hebben, het heeft nog altijd angst. Niemand weet hoe deze spanning tussen twee krachten uitpakt.

    • Kjeld Duits