‘Als ik stop, is het alsof ik toegeef’

Vandaag is de Internationale Dag van de Persvrijheid. Journalist Oleg Kasjin strijdt voor vrijere pers in Rusland, ondanks de risico’s.

Oleg Kasjin. In 2012 staat Rusland op plaats 176 van de top-192 van persvrije landen. Foto Roger Cremers

Op een novemberavond in 2010 werd de Russische journalist Oleg Kasjin voor zijn huis in Moskou opgewacht door twee mannen. Ze sloegen hem in elkaar met een ijzeren staaf en lieten hem voor dood achter. Kasjin overleefde; een missende linkerpink herinnert aan de aanval. De daders werden nooit gepakt.

Vermoed wordt dat de aanval uit de hoek van president Poetin komt, waar Kasjin (Kaliningrad, 1980) jarenlang als prominent onderzoeksjournalist en blogger over schrijft. Hij bericht kritisch over politieke jeugdbewegingen en vriendjespolitiek in het Kremlin. Kasjin speelde een prominente rol in de documentaire Putin’s Kiss uit 2012. Vanavond spreekt hij in Amsterdam op de Avond van de Persvrijheid van Free Press Unlimited. Kasjin: „Er is een Russisch sprookje over een lelijk eendje met een gebroken vleugel. Het wordt winter en het meer raakt steeds meer bedekt met ijs. Zo zie ik de Russische vrije pers.”

Wat is er veranderd sinds u in 2010 werd aangevallen?

„De persvrijheid is sterk afgenomen. Bij de talkshow van Vladimir Pozner – de Russische Larry King – was het twee jaar geleden normaal om parlementsleden kritisch te ondervragen. Nu is zoiets verboden. Na de anti-Poetindemonstraties in 2011 begon het Kremlin de grootste aanval tegen onafhankelijke media die ik ken. Onder druk worden kritische journalisten bij kranten en radiostations ontslagen. Ook ik. Nu werk ik noodgedwongen als freelancer bij onafhankelijke online media.”

Hoe wordt die druk uitgeoefend?

„Op VKontakte, de Russische equivalent van Facebook, zit de helft van Rusland’s 140 miljoen inwoners. Er bestaan daar anti-Poetingroepen. Twee weken geleden is een vriend van Poetin, Ilja Sjtsjerbovitsj, de nieuwe eigenaar geworden. De oprichter, Pavel Doerov, wordt door staatsmedia van criminaliteit beschuldigd. Hij zit in Europa om arrestatie te voorkomen. Er zijn veel gevallen zoals deze.”

Wat doen andere journalisten?

„Sinds eind 2012 staan de deuren van staatspropaganda open. Vrienden van me zijn journalist voor staatsmedia geworden omdat ze hun familie moeten onderhouden. De staatsmedia hebben zoveel geld. Ik was laatst op bezoek bij Izvestia, een propagandistische staatskrant, en hun redactie leek wel een ruimteschip, zo modern.”

Hoe blijft u gemotiveerd?

„Drie weken geleden stierf journalist Michail Beketov, die in 2008 gruwelijk werd aangevallen en nooit helemaal herstelde. Op zijn begrafenis waren 50 mensen. Toen ik bij zijn graf stond vroeg ik mij af: waarom zulk gevaar lopen? We krijgen er niet eens glorie voor. Maar als ik stop is het alsof ik toegeef. Wij Russische journalisten zijn koppig.”

Realityster en activiste Ksenia Sobtsjak bepleit zachte toenadering. U heeft een agressieve stijl.

„Sobtsjak laat zien dat het mogelijk is om een conversatie te hebben met Poetin, om hem zachtjes te vragen om verandering. Maar in een land waar we meer dan twintig politieke gevangenen hebben, waaronder een Pussy Riot-lid, is het onmogelijk om een rustige discussie te voeren. Dit zijn mensen die onze vrienden en leiders arresteren en in elkaar slaan. Daarbij worden niet alleen journalisten slachtoffer van geweld.”

Wat bedoelt u daarmee?

„Poetin stimuleert een cultuur van geweld en criminaliteit. Een jaar geleden bezocht hij een voetbalwedstrijd, die live op tv werd uitgezonden. Een hooligan sprak hem aan en zei: meneer Poetin, onze sportminister is geen goede vent. Hierop antwoordde hij: geen probleem, je kan hem vinden bij de ingang van zijn ministerie en in elkaar slaan.”

Vorig jaar zei u dat u Rusland niet verlaat. Is dat nog steeds zo?

„Toen was ik ervan overtuigd dat ik voor altijd in Rusland zou blijven. Nu ben ik daar niet meer zeker van. Als mijn vrienden uit de oppositie worden gearresteerd, begrijp ik dat ik morgen aan de beurt kan zijn. Nu lijkt het nog een repetitie, maar als het echt wordt, dan wil ik tijd hebben om naar de grens te rennen.”

De Avond van de Persvrijheid van Free Press Unlimited: vanavond, 19.15 uur, MC Theater in Amsterdam.