Na FNV-verkiezingen weten we: actievoeren of vernieuwen

Zo’n 1,1 miljoen FNV-leden kiezen de komende weken per referendum hun nieuwe voorzitter. Wordt het de vernieuwer Ton Heerts of de activiste Corrie van Brenk?

Foto’s Maurice Boyer. Beeldbewerking studio NRC

Zoek de verschillen, want voor het oprapen liggen ze niet! Ton Heerts, huidig boegbeeld van de FNV en Corrie van Brenk, voorzitter van de Abvakabo, zijn beiden in de race voor het voorzittersreferendum. Maar zowel Heerts als Van Brenk konden gisteren, bij hun presentaties, hun unique selling point nauwelijks naar voren brengen. Ze zijn allebei trots op het sociaal akkoord met kabinet en werkgevers. En ja, ze vinden allebei dat het akkoord zich in de praktijk nog moet bewijzen.

Het door de Abvakabo afgewezen zorgakkoord dan? Van Brenk is de komende maanden het boegbeeld van de acties daartegen. Heerts was op de achtergrond medearchitect van datzelfde akkoord. Maar Heerts heeft al gezegd ook aanwezig te zijn als er gedemonstreerd moet worden. Ook daarin vallen ze elkaar niet af.

„De vakbeweging moet aan de basis krachtig en machtig zijn”, zei Van Brenk gisteren. „We moeten slimme en goed georganiseerde acties voeren”, vulde Heerts aan. „Zoals die bij Albert Heijn. Daar krijg je Bernard Wientjes midden in de nacht nog van tegen het plafond.” Polderen en folderen. Of folderen en polderen – dat lijkt het enige verschil tussen respectievelijk Heerts en Van Brenk.

Tot de uitslag van het ledenreferendum op 15 mei gaat alle aandacht uit naar de strijd tussen beide kandidaten. Maar tot die tijd moeten er ook nog 125 andere vacatures in de top van de FNV vervuld worden. Want de nieuwe voorzitter wordt straks omringd door 17 leden in het algemeen en dagelijks bestuur. Zij worden benoemd door 108 nog te kiezen bondsparlementariërs. Rond die benoemingen vindt de komende weken de echte strijd om de macht en de koers van de FNV plaats.

Heerts ziet die bestuursvacatures vooral als een broedplek voor verjonging van de vakbeweging. Als jong talent de weg naar de top vindt, kan het hem lukken om de FNV te moderniseren en de afkalving van het ledenbestand te stoppen. Dan slaagt hij erin om de FNV over te dragen aan een nieuwe generatie – de belangrijkste ambitie van Heerts.

Het is alleen de vraag of er intern voldoende jong talent is. Het ledental liep vorig jaar terug tot zo’n 1,1 miljoen leden, een verlies van 15 procent (194.000 leden). En slechts een fractie is lid van de jongerenbond FNV Jong, ondanks grote investeringen om jongeren aan te trekken (vorig jaar 1,8 miljoen euro). Eind vorig jaar telde FNV Jong 110 leden.

Heerts kan wel putten uit een eliteklas van jong vakbondstalent, gerecruteerd bij FNV én CNV en klaargestoomd door eigen coryfeeën als Wim Kok, CNV-voorzitter Jaap Smit en Heerts zelf. Het is alleen de vraag of het ledenparlement straks te porren is om dat jonge talent te benoemen op hoge functies.

Voor Van Brenk zijn die nieuwe bestuursleden een vehikel om de FNV om te vormen tot een activistische vakbond – waar de werkvloer de koers bepaalt en actiebereidheid belangrijker is dan gepolder met werkgevers en het kabinet. Dat is ook in lijn met de koers van de Abvakabo om activistische kaderleden op te leiden en te parachuteren binnen de organisatie. Van Brenk heeft ze ook nodig om in eigen kring de onvrede over het sociaal akkoord te beteugelen. Want die is groot. „We zijn als vanouds in de luren gelegd”, laat Lot van Baaren, lid van het hoofdbestuur van Abvakabo ter promotie van Van Brenks kandidatuur op internet weten. Van Brenk wil de vakbeweging teruggeven aan de leden, desnoods ten koste van de polder. Daar heeft ze gelijkgezinden in de top voor nodig.

Heerts en Van Brenk zullen in de campagne hameren op hun ambities over de toekomst van de FNV. Maar voor de uitvoering ervan zijn ze afhankelijk van de bestuurders die ze om zich heen krijgen. Die kiezen ze niet zelf, ze mogen geen ‘eigen kabinet’ om zich heen formeren. En die bestuurlijke schil om de voorzitter heen, kan straks wel eens machtiger zijn dan de voorzitter zelf.