Hij gaat het rustig aan doen

Aleid Wolfsen // De burgemeester van Utrecht stopt per 1 januari 2014 De PvdA’er lag geregeld onder vuur „Een slecht imago krijg je niet zomaar weg”

Europa, Nederland, Leidsche Rijn 20-06-2010. Burgemeester Aleid Wolfsen (L) luncht zondag met het homostel Hans van Gemmert (r) en Ton Daalhuizen (L) in het Waterwinpark in Utrecht. Buurtbewoners organiseerden een protestpicknick tegen het wegpesten van het homostel uit de wijk Leidsche Rijn door jongens uit de buurt. Sinds september heeft het stel last van een groepje jongeren in de buurt. Foto: Evelyne Jacq Evelyne Jacq

Een stuk glas met een heel stel krassen. Zo omschrijft fractievoorzitter Vincent Oldenborg van Leefbaar Utrecht zijn burgemeester Aleid Wolfsen. Teveel krassen, vindt Oldenborg: „En dan barst het glas een keer.” Gisteren maakte Wolfsen bekend geen tweede termijn te ambiëren als burgemeester van Utrecht. Op 1 januari 2014 komt zijn geplaagde ambtstermijn ten einde. Profiel van een geplaagde burgemeester.

Aleid Wolfsen (1960) werd geboren in Kampen en groeide op in het streng gereformeerde Oldebroek als tweede kind in een gezin van zes. Een streng milieu, waaruit Wolfsen zich een weg vocht door PvdA-raadslid te worden. Hij werd rechter in Amsterdam, daarna vicepresident van het parket Haarlem. Totdat de PvdA hem nodig had als juridisch deskundige in de Tweede Kamer. Van 2002 tot 2008 stond hij daar te boek als excellent Kamerlid.

Eenmaal in Utrecht ging het snel de verkeerde kant op. Voordat hij als burgemeester aantrad was Wolfsen al omstreden. Burgers konden in een referendum kiezen tussen twee PvdA’ers als burgemeester, en dat pikten ze niet. Er stemden zo weinig mensen dat de uitslag niet geldig was. De gemeenteraad besloot uiteindelijk zelf Wolfsen voor te dragen. Een ambitieuze kandidaat. Wolfsen zou hard optreden tegen criminele jeugd. In deze krant zei hij zich „liever bij de rechter te verantwoorden dan op mijn handen te zitten.”

Fout waarvan hij zich niet herstelde

Iets meer dan een jaar na zijn aantreden maakte hij een fout waarvan veel bronnen op het stadhuis zeggen dat hij zich „er nooit van heeft hersteld.” In april 2009 belde Wolfsen met de uitgever van de lokale krant Ons Utrecht. Of de krant een artikel over zijn woonkostendeclaraties wilde schrappen. De editie werd uit de handel gehaald. Woede in de stad en de gemeenteraad. Een motie van wantrouwen tegen de burgemeester redde het niet. PvdA-fractievoorzitter Ruben Post: „Sindsdien staat hij er bij sommige mensen op als een soort sensor die alles eruit pikt wat hem niet zint.”

Anderhalf jaar geleden kreeg Wolfsen opnieuw een tik van de gemeenteraad tijdens het debat rond het weggepeste homostel Hans van Gemmert en Ton Daalhuizen uit de wijk Terwijde. Onhandig gaf Wolfsen toe dat er in deze zaak „fouten waren gemaakt”, om vervolgens direct te zeggen dat er ook heel veel wél goed was gegaan. Die positieve toon wekte woede. Een nieuwe motie van wantrouwen, die wederom geen steun kreeg van een raadsmeerderheid.

In de gemeenteraad heerst bovendien grote irritatie over Wolfsens ‘manier van praten’. Marry Mos (GroenLinks), tijdens een interview naar aanleiding van de incidenten: „Wolfsen verdedigt te veel en praat te lang door. Hij verzandt vaak in juridische termen, als een rechter. Als raadslid heb je daar geen behoefte aan. Laat zien waar je voor staat.” Pvda’er Post: „Zaken te positief voorleggen, dat is een valkuil. Aleid moet daarvoor oppassen.”

Vertrouweling en voormalig fractievoorzitter van Wolfsen in Oldebroek Jan Klein noemt het „verkrampt”, met name als Wolfsen kritiek krijgt. Wolfsen is een man van normen en waarden, zegt Klein. Geen straatvechter. „Hij zit niet in zijn persoonlijkheid. De kritiek maakt hem defensief en vormelijk. Hij kan de juiste toon niet vinden.”

In zijn werkkamer, begin 2012, denkt Wolfsen even na als hij de kritiek voorgelegd krijgt. Nee, dat verkrampte, daar herkent hij zich niet in. Samen met zijn communicatieadviseur heeft Wolfsen de beelden van het Hans en Ton-debat nog eens teruggekeken. „Rationeel”, noemt Wolfsen zijn houding. „Dit zijn zeer serieuze onderwerpen, waarbij je altijd oog moet hebben voor de nuance. Politiek gezien kun je in zo’n debat misschien beter stoppen nadat je de fouten hebt toegegeven. Maar ik vind dat je als burgemeester zowel de positieve als de negatieve dingen moet benoemen.”

Raadsleden zeggen regelmatig niet goed geïnformeerd te zijn door de burgemeester. De oppositie stelt bijvoorbeeld dat het college van B en W meerdere keren informatie achterhield in een affaire rond de omstreden Roma-familie Nicolich, die door de gemeente aan een villa werd geholpen. Toen een cameraploeg bij een Utrechtse moskee werd belaagd, bespuugd en getrapt, duurde het lang voordat Wolfsen dit deelde met zijn raad. Mos: „Een slecht imago krijg je niet zomaar weg, hoewel ik denk dat Wolfsen het goed voor heeft met de stad.” Een coalitieraadslid: „Sommige journalisten en oppositiepartijen zitten erg fanatiek bovenop Wolfsen. Zaken die normaal gesproken nooit groot zouden worden, zijn dat nu wel.” En ook een van de meest kritische raadsleden, Vincent Oldenborg, zegt: „Wolfsen krijgt soms de schuld van zaken waar hij niet veel aan kan doen.”

Stad aantoonbaar veiliger

De pech is dat veel van Wolfsens kwaliteiten alleen achter de schermen zichtbaar zijn. Zowel voor- als tegenstanders prijzen zijn werklust. ’s Nachts hoeft zijn werktelefoon maar één keer te trillen op het nachtkastje, en hij is wakker. Volgens velen heeft Wolfsen de stad bovendien aantoonbaar veiliger gemaakt. Post: „Zelfs op zondag belt Wolfsen voor zijn werk. De raad leidt hij erg goed en in zijn ceremoniële taken is hij bijzonder sociaal en gevat.”

Een andere kwaliteit: het inzetten van zijn Haagse netwerk. Wolfsen heeft de mobiele nummers van alle ministers in zijn telefoon. Een probleem met de A2-tunnel bij Utrecht lost hij op door de minister van Verkeer en Waterstaat te bellen. Wolfsen noemt zelf in een eerder gesprek het voorbeeld van een veroordeelde pedofiel die weer in de flat ging wonen waar ook de slachtoffers leefden: „Ik heb de minister gebeld. ‘Help’, zeg ik dan. En dan wordt de stad vaak geholpen. Ik zie dat als mijn plicht.”

De reacties op Wolfsens besluit geen tweede termijn te ambiëren zijn gemengd. De plaatselijke SP stuurde een persbericht rond waarin het stelt dat het „in 2009 al klaar was met Wolfsen”. Stadspartij Leefbaar Utrecht-fractievoorzitter Oldenborg noemt de beslissing „verstandig”. PvdA-fractievoorzitter Post vindt het „heel erg jammer”. Wolfsen wil geen wachtgeld. Hij gaat een jaar rustig aan doen. In zijn brief aan de raad schrijft hij: „Het is al lang een wens om een periode te hebben waarin ik zelf mijn agenda kan bepalen (…) Ik dank u voor het vertrouwen dat u mij heeft gegeven.”