Eigen volk komt nog steeds eerst

Vlaams Belang en Front National vierden gisteren de Dag van de Arbeid. Dit zijn de partijen waarmee Geert Wilders samen wil optrekken bij de Europese verkiezingen van 2014: hun extreem-rechtse verleden willen ze afschudden, maar de boodschap moet wel herkenbaar blijven.

De 1 meibijeenkomst van Vlaams Belang, op het terrein van de vroegere steenkoolmijnen in Genk, begon met een grapje. Misten de leden de gebruikelijke tegendemonstratie bij de ingang? „Ik moest de betogers verontschuldigen”, zei ondervoorzitter Chris Janssens. „Ze geraakten niet op tijd terug uit Syrië.”

Het waren geen geradicaliseerde moslims, maar linkse vakbondsactivisten die gisteren plannen hadden voor een tegenbetoging. „Ze vinden dat 1 mei van hen is”, zegt Vlaams Belangvoorzitter Gerolf Annemans later. De politie stond klaar. „Het was eenvoudig geweest voor mij om te zeggen: we rukken de straat op. Dan waren er nu ook journalisten van Vlaamse media.”

Maar de paar honderd Vlaams Belangers – oude mensen, veel mannen en ook wel gezinnen met kinderen – blijven in hun zaaltje en horen van Annemans dat de partij zich een maand lang zal bezinnen op een sociaal programma voor „de kleine Vlaamse man”. Op een scherm staat de nieuwe leuze: ‘Echt.Onafhankelijk’. Vlamingen moeten daarin lezen dat Vlaams Belang zichzelf blijft en geen compromissen sluit over de Vlaamse onafhankelijkheid.

Is dit nog de partij van Eigen Volk Eerst? Filip Dewinter had die slogan bedacht in de tijd dat Vlaams Belang nog Vlaams Blok heette. Op een bijeenkomst in 1991 schreeuwde de Vlaams Blokaanhang de slogan met hem mee, nadat Dewinter had gezegd: „Het Vlaams Blok kiest voor het eigen volk eerst. En ja, het Vlaams Blok kiest voor een Vlaams Vlaanderen. En ja, het Vlaams Blok kiest voor een blank Europa.”

In de jaren erna kwam de partij met een ‘70 punten plan’ voor een hard migratiebeleid, met bijvoorbeeld het idee van aparte scholen voor ‘islamitische vreemdelingenkinderen’. Vlaams Blok werd in 2004 veroordeeld wegens racisme en verboden – en veranderde van naam. Electoraal zat de partij op een hoogtepunt, in de verkiezingen voor het Vlaams parlement had het Vlaams Blok bijna 25 procent van de stemmen gehaald.

„Maar de toverformule raakte in de war”, zegt Annemans. „Het idee raakte zoek dat de gematigde kiezer zich ook bij ons kon terugvinden. De Vlamingen dachten dat wij nog maar twee thema’s hadden: vreemdelingen en veiligheid.”

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig najaar raakte Vlaams Belang in Antwerpen, het bolwerk van Dewinter, tweederde van de aanhang kwijt aan de Vlaams-nationalistische N-VA – die óók een streng vreemdelingenbeleid wil en óók de onafhankelijkheid van Vlaanderen nastreeft, maar een veel minder radicaal imago heeft. Andere partijen willen niet met Vlaams Belang samenwerken, met de N-VA wel.

Annemans (54) leidt de partij sinds eind vorig jaar. In De Standaard bood hij zijn excuus aan voor fouten van vroeger: de partij had nooit de indruk mogen wekken dat ze „tegen mensen, tegen vreemdelingen” was. Hij zou „de bladzij omdraaien”.

Er waren intern forse discussies over geweest. Annemans wil de partij hervormen zoals Marine Le Pen met haar Front National doet. Hij vond dat Vlaams Belang te star was geweest en niet meeging met de tijd – de groeiende onzekerheid bij burgers over Europa is voor Vlaams Belang nog maar net een onderwerp geworden. Dewinter hield de partij voor dat het kind – het radicale, nationalistische gedachtegoed – niet met het badwater mag worden weggegooid.

In Genk beginnen partijgenoten uit zichzelf ook over het kind en het badwater. Dewinter is nog invloedrijk, de Vlaams Belangers willen zichzelf ook niet verloochenen. „Eigen volk eerst”, zegt voorzitter Annemans, „vat nog steeds goed ons programma samen.” De nieuwe slogan gaat volgens hem over de „identiteit”: wat voor soort partij wil Vlaams Belang zijn en voor wie?

In zijn 1 meitoespraak zegt Annemans: „Ik droom van een vrij Vlaanderen, een sociale natie die actief zorgt voor zijn burgers en mensen niet ziet als losse flodders in een multiculturele soep.” En hij komt met zijn eigen versie van de ‘Henk en Ingrid’ van PVV-leider Geert Wilders. „Laat ik hen Mark en Mia noemen. Het gewone Vlaamse koppel dat het gat in hun portemonnee alsmaar groter ziet worden door een falend Europa en Belgisch broddelbeleid.”