Vechten voor zijn erfenis

Verkiezingen Iran // De Iraanse president Ahmadinejad gaat met pensioen Hij wil een medestander als opvolger Maar de islamitische gevestigde orde heeft genoeg van hem en zijn factie

De Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad, lang de grote schurk van het wereldtoneel, gaat over vier maanden met pensioen. Verlaten door de geestelijken en commandanten die hem ooit aan de macht brachten, probeert hij nu zijn controversiële adviseur Esfandiar Rahim Mashaei gekozen te krijgen. Iran maakt zich op voor een zware verkiezingsstrijd.

Hoewel de belangrijkste kandidaten voor de verkiezingen van 14 juni nog niet bekend zijn, is het duidelijk dat Ahmadinejad moet vechten voor zijn politieke erfenis. Zijn eigengereide karakter en compromisloze manier van leiding geven hebben Ahmadinejad en zijn politieke medestanders zo geïsoleerd dat sommigen vermoeden dat ze voor de rechter kunnen worden gebracht na het opheffen van de presidentiële onschendbaarheid.

Hierdoor wordt hij steeds meer in de rol van oppositie gedrongen. Dit terwijl hij vier jaar geleden zelf politie en paramilitaire hulptroepen inzette tegen miljoenen die op straat tegen zijn herverkiezing demonstreerden.

Maar nu de president zich steeds harder opstelt tegenover de gevestigde orde, krijgt hij nieuwe fans. „Eerst protesteerde ik tegen hem, maar nu ben ik klaar om op zijn adviseur te stemmen”, zegt Hassan, een 31-jarige filmmaker die het liefst naar Australië zou verhuizen. „Want ik stem op die kandidaat die voor de meeste onrust zal zorgen.”

In 2005 stond hij voor de ‘zuivere’ islam, wat hem steun van de machtigste politieke groepen opleverde. Maar nu presenteert Ahmadinejad zich steeds vaker als nationalist die burgerrechten voorop stelt. Zijn doel is een soort beweging op gang te krijgen als de groene beweging die in 2009 tegen hem protesteerde.

Tijdens een bijeenkomst voor wegwerkers in een stadion in Teheran zaten mannen en vrouwen gemengd op de tribunes, met housemuziek en popmuzikanten als vermaak. Een groep van 1.000 geüniformeerde jonge vrouwen salueerde voor de president.

„Iran is het beste land ter wereld”, zei Ahmadinejad, terwijl een strijkorkest het alternatieve volkslied Ey Iran speelde, dat traditionele politici veel te nationalistisch vinden. Die traditionele factie moet ook niets hebben van gemengd zitten en geüniformeerde jonge vrouwen. De breuk tussen Ahmadinejad en de islamitische gevestigde orde is bezegeld door zijn steun voor zijn adviseur Mashaei, een man waar de president al decennialang mee bevriend is en wiens zoon met zijn dochter is getrouwd. Volgens Ahmadinejads voormalige medestanders is Mashaei, een lange vijftiger zonder baard en peper- en-zouthaar, een „Britse spion, een vrijmetselaar en een tovenaar”. Mashaei heeft in toespraken duidelijk gemaakt dat wat hem betreft mensen een directe relatie met God kunnen hebben (lees: zonder geestelijken) en dat de Iraanse cultuur belangrijker is dan de islam.

Zijn tegenstanders zijn de machtigste mensen van het land, een ongrijpbare groep geestelijken, commandanten en politici die al sinds de islamitische revolutie in 1979 de belangrijkste machtscentra controleren; de rechtsprekende macht, de staatsomroep en de podia van het vrijdaggebed.

De afgelopen maanden heeft de president de aanval geopend, wat duidelijk maakt dat hij niet zonder weerwerk van het podium zal verdwijnen. In februari schokte hij het land door in het parlement een video te tonen van een telg van de invloedrijke familie Larijani die kennelijk de politieke relaties van zijn broers probeerde om te zetten in klinkende munt. Ahmadinejad hint regelmatig dat hij over bewijzen van corruptie van andere Iraanse leiders beschikt. „Er komt een dag dat ik die zal vrijgeven”, dreigt hij.

Ook omarmde hij huilend de moeder van zijn overleden geestverwant Hugo Chávez tijdens diens begrafenis in Venezuela. Geestelijken reageerden geschokt want zij verbieden elke aanraking tussen mannen en vrouwen die geen naaste familie zijn. Maar voor gewone Iraniërs was het een teken dat de president begrijpt dat de cultuur sterk is veranderd de afgelopen jaren.

„Ahmadinejad lijkt wel een normaal mens”, zegt Hamed, een chauffeur. „Hij gedraagt zich zoals wij.”

Op 7 mei moeten alle kandidaten zich officieel inschrijven. Vervolgens moet de Raad van de Hoeders van de Grondwet hen goedkeuren. De meeste analisten denken dat Mashaei weinig kans heeft.

„Als zijn kandidaat niet mee mag doen”, zegt politiek analist Eshan Rastgar, „dan zouden we weer protesten kunnen krijgen.”