Oordeel mensenrechtenhof zet Oekraïne voor blok

Door het vonnis van Straatsburg dat Oekraïne mensenrechten schendt, wordt de druk op Kiev verhoogd: voor of tegen toenadering tot Europa.

Amsterdam. - President Viktor Janoekovitsj van Oekraïne staat voor het blok. Gisteren heeft het Europese Hof voor de Mensenrechten een hard vonnis geveld over de willekeur waaraan zijn regering zich schuldig maakt. Met de arrestatie en detentie van ex-premier Joelia Timosjenko schendt de president het Europese mensenrechtenverdrag, oordeelde het hof. Dat is pijnlijk voor Kiev. Tot de vrije markt van dit Europa, waar mensenrechten een kernwaarde zijn, zoekt Janoekovitsj nu juist toegang.

Hij kan het hof in Straatsburg dus niet negeren. Ook al zou hij dat het liefst doen. Net als Rusland, dat om de haverklap wordt gekapitteld. Maar dan loopt de Oekraïner een groot risico dat hij de kans verspeelt op een associatieverdrag met de EU dat op de Eurotop in november in de Litouwse hoofdstad Vilnius zou moeten worden getekend.

Vandaar dat de regering in Kiev zich van commentaar onthield. „We moeten het analyseren”, aldus Nazar Koeltsjitski, de gezant van Oekraïne bij de Raad van Europa. De speciale commissie voor amnestie legde er wel de nadruk op dat Timosjenko ook is veroordeeld of wordt vervolgend voor strafzaken die het hof gisteren niet heeft beoordeeld, omdat die geen onderdeel waren van de klacht in Straatsburg. Eén van de weinigen in de machtselite die reageerden was de parlementariër Michail Tsjetsjetov van de presidentiële Partij der Regio’s. Hij zag in het oordeel „geen stevige juridische grondslag” voor vrijlating van Timosjenko uit gevangenschap.

Toch is dat de inzet sinds gisteren. Timosjenko, van wie de arrestatie in 2011 en detentie door het mensenrechtenhof zijn verworpen, is het obstakel voor de Oekraïense weg naar Europa geworden. Dat het hof de klacht heeft verworpen dat de ex-premier zou zijn gemarteld, is niet meer dan een schrale troost. Dat het oordeel niet dwingt Timosjenko onverwijld vrij te laten, is dat ook.

Bij wijze van gebaar richting de EU heeft president Janoekovitsj begin april Timosjenko’s minister Joeri Loetsenko van Binnenlandse Zaken amnestie verleend. Maar dat pardon lijkt onvoldoende voor de EU.

Zeker nu het hof in Straatsburg de Oekraïense argumentatie, dat de ex-premier louter op strafrechtelijke gronden vast zit, heeft doorgeprikt. Volgens het hof had Timosjenko niet mogen worden opgesloten in afwachting van de strafzaak tegen haar. Straatsburg concludeert dat dit is gebeurd om te voorkomen dat ze bij de parlementsverkiezingen van oktober 2012 een rol zou kunnen spelen. Volgens het hof duidt dat op willekeur en machtsmisbruik.

De verdediging dat er een nieuwe strafzaak tegen haar loopt – ze zou in 1996 de huurmoord op een zakenman hebben helpen betalen – is sinds gisteren ook niet meer zo sterk.

De regering in Kiev zal daarom met een betere redenering op de proppen moeten komen om de EU mild te stemmen. Al is het maar omdat met name in West-Europa toch al bezwaren leven tegen een associatieverdrag met Oekraïne, een land waar volgens Transparancy International corruptie nog endemischer is dan in Rusland. Is Janoekovitsj komende maanden niet bereid tot een gebaar, dan kiest Kiev indirect voor Moskou.