Keerpunt-1980

Bij de overdracht van het Koningsschap is er een reeks beschouwingen en boeken verschenen. Er is teruggekeken op 1980. Die roerige dertigste april. De veldslag in de hoofdstad. Ik was toen minister van Binnenlandse Zaken.

Op de dag zelf ga ik niet meer in. Dat is de afgelopen weken voldoende gebeurd. In feite ging het bij de ordeverstoringen die toen plaatsvonden om de vraag: wie heeft de macht: de straat of de staat?

Een vraag die al speelde aan het eind van de zestiger jaren toen het kabinet De Jong aan het bewind was.

Het beste artikel – juist vanwege de historische context – is daar over geschreven in deze courant van vrijdag 26 april. Van de hand van Hubert Smeets.

In de jaren vóór 1980 was er in ons land veel gebeurd en heel veel veranderd. Begonnen in de zestiger jaren. De oprichting van D’66, de universitaire opstanden. De Maagdenhuis bezetting.

Toenmalig minister-president P. de Jong – een van de beste premiers die ons land na de oorlog heeft gehad – reageerde op alle acties met verstand en gevoel. Maar in de kern met harde hand. Zo werd burgemeester Van Hall van Amsterdam ontslagen.

De politiek in Den Haag werd sterk polariserend. Links dacht dichtbij de macht te zijn. De opstelling – niet zozeer van Vondeling en Den Uyl – van de PvdA van toen, was er één van: nu gaan wij uitmaken wat er in ons land moet gebeuren.

Volgens Smeets was achteraf gezien het kabinet Den Uyl helemaal niet het begin van de linkse dominantie, maar veeleer het begin van het einde. Hij citeert Duco Hellema uit diens boek ‘Nederland en de jaren zeventig’: „Hoe harder links tekeer ging, hoe steviger gene zijde zich ging verzetten”. Zo was het.

Het optreden van de PvdA gaf onder andere de VVD alle kansen de aanval op links in te zetten. En dat gebeurde hardhandig. Ik was toen aanvoerder van de liberalen en vond dat dit moest.

De VVD steunde de kiezers van KVP en ARP, die niet wensten dat de leiding van hun partijen hen in de bijwagen van de PvdA plaatsten. Ze richtte zich ook op de kiezers van de PvdA, die Amsterdam verlieten en in Hoorn, Purmerend en Almere hun eerste eigen woning kochten.

Breder door Hellema en Smeets getrokken: het verzet van veel burgers tegen de verloedering, de onveiligheid, de onrust.

Daar ging het op 30 april 1980 in wezen ook over. Staan we toe dat allerlei agressieve figuren de Troonsoverdracht gebruiken om grote gewelddadige acties in gang te zetten? Of stelt de overheid paal en perk? Tot dat laatste is toen besloten. Het kon niet anders.

De Kroningsrellen in 1980 waren zo een keerpunt. Het begin van het eind van de kraakbeweging.

Zoals Hubert Smeets het jongstleden vrijdag in deze krant schreef: de jaren zeventig waren voorbij.

Dit jaar was de dertigst april een in alle opzichten mooie dag. Ik hoop dat de komende jaren zich in die geest zullen ontwikkelen: positief, optimistisch, samenbindend, niet vol agressie.

Hans Wiegel is oud-leider van de VVD. Deze wisselcolumn op woensdag verzorgt hij beurtelings met SP-voorzitter Jan Marijnissen.