Generatiekloof in wording

Bestaan er generatiekloven, diepe verschillen in de algemene levensopvatting, omgangsvormen, voorkeuren tussen grote groepen mensen die overigens alleen door hun verschil in leeftijd gescheiden worden?

Afgaand op mijn persoonlijke ervaring geloof ik dat op die vraag geen algemeen geldend antwoord kan worden gegeven. Maar voor mijn generatie kan ik het bevestigen: deze generatiekloof bestaat. Toen ik twaalf was, aan het begin van mijn puberteit, werd mijn stad verwoest en begon de bezetting. Die eindigde met de Hongerwinter, meer dan een half jaar van totale anarchie in de Randstad. Kort na de bevrijding probeerden de voorgaande generaties het oude Nederland te herstellen. Deze restauratie leek een begin van succes te hebben. De doorbraak van de Partij van de Arbeid mislukte en binnen een jaar was het land verstrikt in de oorlog met Indonesië die vier jaar heeft geduurd en volstrekt vergeefs is geweest. In 1950 probeerden de oudere generaties hun normale leven te hervatten alsof er niets was gebeurd.

Dat is toen niet gelukt. De voorgaande generaties hadden hun geloofwaardigheid verspeeld. In de literatuur lieten de Vijftigers van zich horen en in 1951 verscheen Ik heb altijd gelijk van W.F.Hermans, een boek dat nu als een historische sleutelroman kan worden beschouwd. De strijd tussen de generaties verhevigde, het ontbrak de voorgaanden aan een overtuigend antwoord. Het protest bereikte de straat. De provo’s bouwden voort op de grondslag die door het eerste verzet was gelegd. Zo kreeg dit generatieconflict zijn eigen continuïteit. In 1966 verscheen de politieke partij D66 op het Haagse toneel. Hans van Mierlo, een van de oprichters, verzekerde dat ze het bestel zouden ‘opblazen’. Drie jaar later volgde de Maagdenhuisbezetting. Amsterdam was tot frontgebied van het generatieconflict geworden.

Het hoogtepunt werd precies 33 jaar geleden bereikt, op de dag van de vorige inhuldiging. Onder de leuze ‘Geen woning, geen kroning’ ging de kraakbeweging tot de aanval over. Binnen een paar uur woedde in het centrum van Amsterdam een burgeroorlog. Daarna heeft dit generatieconflict geleidelijk zijn scherpte verloren. Een generatiekloof blijft bestaan zolang de vertegenwoordigers in de kracht van hun leven zijn; het conflict ebt weg, de tegenstellingen worden met het verstrijken van de jaren gerelativeerd, geëgaliseerd en ten slotte hebben de jongeren van toen in dit opzicht geen tegenstanders meer.

Onze nieuwe koning was dertien toen dit nationale drama zich voltrok. Bij mijn weten heeft hij zich er nooit in het openbaar over uitgelaten, maar het zou me niet verwonderen als het in zijn geheugen gegrift staat. In ieder geval is hij als puber de nauw betrokken ooggetuige geweest van de manier waarop een conglomeraat van vorige generaties zich lieten gelden. Maar hoewel niemand dat duidelijk besefte, begonnen nieuwe tijden aan te breken. Weinigen hebben dat goed beseft maar de Koude Oorlog heeft veel tot de ideologische opvoeding van de massa’s in het Westen bijgedragen.

In 1989 was met de val van de Berlijnse Muur dat tijdperk afgelopen. In de loop van het volgende decennium begon de nieuwe welvaart, de economische groei waarvan geleerden van naam dachten dat die nooit meer op zou houden. Tegelijkertijd verbreidde internet zich over de wereld. De dot.com-revolutie werd het genoemd. De ontideolisering had wortel geschoten.

Maar toen barstte de internetzeepbel en niet lang daarna werd het World Trade Center verwoest. Was daarmee de grondslag voor de volgende generatiebreuk gelegd, was er weer een nieuw tijdperk begonnen?

Misschien. Ik ben te oud om daarover te kunnen oordelen. In ieder geval is toen een tijdperk van nieuwe oorlogen aangebroken, in Afghanistan en Irak. Die oorlogen zijn niet gewonnen, noch verloren maar mislukt. Tegelijkertijd was als gevolg van het beleid van president Bush jr. de afbraak van de NAVO begonnen. De generaties die in dit tijdperk volwassen zijn geworden, hebben volstrekt andere ervaringen dan hun voorgangers.

Door de verdere verbreiding van internet en de afbraak van de ideologieën is ook overal in het Westen de binnenlandse politiek aanzienlijk van karakter veranderd.

Het populisme beleefde een nieuwe bloei. Door hun geweldige, niet te verwezenlijken beloften beleven de populisten eerst een snelle opgang, die tot dusver onveranderlijk in een roemloze verdwijning is geëindigd, maar dit is geen wetmatigheid. De machteloze ontevredenheid onder het electoraat blijft groeien. De nieuwste oorzaak daarvan is de crisis die nu een jaar of vijf aan de gang is en waarvoor niemand, geen econoom of politicus een oplossing weet.

In het laatste nummer van The Economist wordt de balans opgemaakt. Generation jobless. Sinds 2007 is het aantal jongeren tussen 15 en 24 wereldwijd met 30 procent gestegen. Het aantal werkzoekende jongeren is nu even groot als de bevolking van de Verenigde Staten. Is dit de oorzaak van de nieuwste generatiekloof in wording? Voor het eerst zal dat een mondiale kloof zijn. Onze nieuwe koning zal het ervaren.

H.J.A. Hofland is journalist en columnist.