En wie ruimt vandaag al die troep weer op?

Het feest van gisteren is vandaag het afval.De reinigingsdiensten zijn uitgereden voor de achtergelaten rotzooi van een paar miljoen Nederlanders. Op de vrijmarkten heeft de ene helft van Nederland traditioneel zijn overtollige spullen verkocht aan de andere helft. Maar niet iedereen, leert mijn Amsterdamse ervaring, neemt alles mee naar huis.

Overweldigender is de troep van het feestje: plastic glazen, plastic flesjes, etensresten, glasplassen, kartonnetjes, zogenaamde wuppies, verpakkingen, gratis uitgedeelde prullaria en vult u verder maar aan. Het jaarlijkse zwerfvuilhoogtepunt. De industrie is er trots op. ‘Kleinere verpakkingen voor nog meer keuze’, zette Coca Cola Nederland ruim een week geleden boven een krantenadvertentie waarin het bedrijf zichzelf feliciteerde met zijn complete oeuvre flesjes en blikjes. „We blijven innoveren.”

Waar je ook fietst of wandelt in Nederland, één zekerheid heb je. Zwerfvuil. Waarom wil Nederland dat tolereren terwijl er zulke effectieve oplossingen zijn? Maar waar mikken kabinet en belangengroepen op? Een communicatiecampagne! Voorlichting! Alles beter uitleggen! „Gedragsverandering van de burger is dan ook een speerpunt”, schreef staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur en milieu, PvdA) eerder dit jaar aan de Tweede Kamer over de zogeheten Raamovereenkomst verpakkingen.

Natuurlijk, zij heeft het niet over u. U doet keurig wat de overheid verwacht. U laat geen verpakkingen op straat achter. U scheidt afval. U bent supporter van schoon en ruimt de troep op, zoals de overheid graag ziet. De overheid die zelf soms, zoals de gemeente Arnhem, bezuinigt door vuilnisbakken op te ruimen.

Zwerfvuil is net een terras onopgevoede kinderen. U doet het goed,het zijn andere ouders die faalden. Het is zoals met topbeloningen: als commissaris werkt u hard aan matiging, maar het zijn altijd die andere commissarissen bij die andere bedrijven die te soepel overstag gaan.

Heeft een mentaliteitsverandering hier gewerkt? Nee; de overheid stelt duidelijke regels aan beloningen in de publieke sector bijvoorbeeld, want anders gebeurt het niet.

Dat is bij zwerfvuil ook de enige kans. Laat financiële prikkels werken. Het statiegeld op grotere petflessen wordt straks afgeschaft, terwijl de beste oplossing juist het tegenovergestelde is. Hef stevig statiegeld. Op alles. Van plastic waterflesjes tot drankkartonnetjes. Statiegeld biedt formidabele financiële prikkels, die het bedrijfsleven zal herkennen. Het kost de overheid geen cent. Dat moet politici aanspreken. Maar toch...?

Iedereen is voor duurzaamheid, maar liever op andermans kosten. Maatschappelijk ondernemen heeft zijn prijs. Statiegeld betekent: hogere prijzen op korte termijn. Verkopers van klein verpakte consumptiegoederen, zoals supermarkten, moeten grootschalig ruimte maken voor opslag, ruimte die op korte termijn niet commercieel benut wordt.

Maar op langere termijn lost het zwerfvuil zichzelf op. Statiegeld op alles betekent dat wie iets weggooit een dief is van zijn eigen portemonnee. En dat wie het opraapt en inlevert juist wat zakcenten wint. Met de goeie financiële prikkels ruimt de ene helft van Nederland straks de troep op van de andere helft.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.