Een metrogang graven zonder eten

Bij bouwprojecten die de Asian Development Bank in India financiert, schiet de veiligheid tekort en komt kinderarbeid voor. Nederland is een van de donoren van de bank.

Arbeiders sjouwen met enorme ladingen groenten in Calcutta. Werkomstandigheden in India zijn de laatste jaren verbeterd, maar misstanden komen nog altijd veel voor. Foto AP

„Jongens, niet ouder dan 14. We troffen groepen aan op twee verschillende bouwplaatsen”, vertelt onderzoeker Arvind Koshal van de internationale vakbond voor transportarbeiders, ITF. Hij toont foto’s van een groep jongens in de stad Solapur in de deelstaat Maharashtra in Midden India, waar een belangrijke spoorweg wordt aangelegd. Sommigen lachen, ze dragen geen werkkleding. „De jongens vertelden dat ze 18 waren, maar toen we vroegen naar hun geboortejaar raakten ze in de war.”

Kinderarbeid is strafbaar in India en overheden doen hun best er een einde aan te maken. Maar dat kunnen ze niet alleen, benadrukt onderzoeker Koshal. „Dan zouden er een miljoen controleurs moeten zijn.” Dankzij overheidscampagnes is het afgelopen decennium het percentage schoolgaande – en dus niet werkende – kinderen gestegen van 83 procent in 2003 naar 92 procent in 2008. Volgens experts is kinderarbeid uitgebannen in de publieke sector, maar komt het vooral in de bloeiende bouwsector, waar het voorbije jaar bijna 119 biljoen euro in omging, nog voor.

Aannemers in de bouw nemen graag jongens aan in plaats van mannen. Ze zijn al sterk en hun loon is laag, zegt Koshal. „Daar moeten financiers van bouwprojecten tegen optreden.” Dat kan, benadrukt hij, want die bevoegdheid is doorgaans vastgelegd in de voorwaarden voor de lening. De spoorlijn in Solapur wordt grotendeels gefinancierd door de Asian Development Bank (ADB), waar Nederland donor en aandeelhouder van is. „De bank legt de verantwoordelijkheid bij de aannemers, en blijft het project financieren. Zelfs nu bekend is dat er waarschijnlijk kinderen werken.”

De Asian Development Bank, gemodelleerd naar de Wereldbank, wil Azië en de Stille Oceaan-regio bevrijden van armoede door met leningen aan overheden en het bedrijfsleven de economische groei aan te zwengelen. Sinds de oprichting van de ADB in 1966 heeft Nederland, dat ruim 1 procent van de aandelen bezit, zo’n 2,3 miljard euro bijgedragen. Sinds eind jaren negentig zet Nederland bij ontwikkelingssamenwerking vooral in op multilaterale organisaties als de ADB en de Wereldbank, en krijgen afzonderlijke hulporganisaties minder geld.

Indiase vakbonden, ondersteund door de internationale Global Unions Federation en de FNV, onderzochten de arbeidsomstandigheden bij 5 projecten die mede zijn gefinancierd door de ADB. India is bezig om met een gigantische operatie zijn industriële infrastructuur (spoorwegen, havens, elektriciteitscentrales, ICT-verbindingen) op een hoger niveau te brengen. Daarvoor is 764 miljard euro nodig. De ADB verstrekte al kredieten ter waarde van 20 miljard euro. Tot 2017 komt daar waarschijnlijk een miljard bij.

Onderzoekers troffen bij prestigeprojecten met financiering van de ADB overschrijdingen aan van de strikte Indiase arbeidswetten, die onder meer minimumloon, veiligheidsmaatregelen en maximum werktijden voorschrijven. Onder meer bij de bouw van een kolenenergiecentrale in de Oost-Indiase deelstaat Chhattisgarh, de aanleg van een hypermoderne kolenenergiecentrale in de Noord-Indiase deelstaat Gujarat en de constructie van een waterleidingnetwerk in de Zuid-Indiase deelstaat Karnataka, bleken werknemers uitgeput en niet goed beschermd – soms hadden ze zelfs geen helmen en veiligheidsschoenen. Vaak werden ook milieuregels geschonden. Het waterleidingproject bleek zinloos, omdat de capaciteit van de waterzuiveringsfabriek en de hoofdaanvoerleiding niet werden verhoogd.

De arbeidsomstandigheden bij de aanleg van de metro in Bangalore in de deelstaat Karnataka, met 250 miljoen krediet van de ADB, zijn inmiddels voorpaginanieuws. Sinds eind 2008 vielen bij ongelukken 5 doden. Inspecteurs van het nationale ministerie van Arbeid en Werkgelegenheid stelden vast dat op alle 24 bouwplaatsen van het project Indiase arbeidswetten werden geschonden.

Vakbondsonderzoekers spraken in Bangalore met metrobouwvakkers die 12 tot 15 uur per dag moesten werken en te weinig voedsel kregen. Ook hier heerste het vermoeden van kinderarbeid. „We hebben op 4 bouwplaatsen zeker 40 jongens gezien van hoogstens 15 jaar”, zegt vakbondsonderzoeker Madhu Sudhan. Gewonde bouwvakkers mochten niet naar het ziekenhuis om lastige vragen over veiligheidsmaatregelen te voorkomen.

De Asian Development Bank nam vorig jaar drie transparantie-experts aan. Toch moest Sudhan in het geheim zijn werk doen in de bouwputten van de metro. „Het was de enige manier”, zegt hij. De meeste aannemers laten geen buitenstaanders toe, toestemming of niet. „Soms glipten we ’s ochtends naar binnen bij het wisselen van de beveiliging.” Ook overheidsinspecteurs werden geweerd, zegt hij.

In een reactie wijst de ADB op haar klachtenprocedure en op de verantwoordelijkheid voor het naleven van arbeidswetten en het bieden van fatsoenlijke arbeidsomstandigheden. Maar die ligt volgens de bank bij de lener, niet bij de bank. Volgens Xiaojing Ma, een duurzaamheidsexpert van de ADB, kan de bank zelf controles uitvoeren op bouwplaatsen. Leners die zich niet houden aan de wet en aan de voorschriften van de bank, kunnen hun lening verliezen. Alleen: die inspecties worden niet of niet grondig genoeg uitgevoerd. „De bouwvakkers hebben vijf jaar lang geen inspecteur van de ADB gezien”, zegt Madhu Sudhan.

Het is niet voor het eerst dat de Asian Development Bank onder vuur ligt. In 2008, ten tijde van de voedselcrisis, kreeg de bank kritiek omdat ze met haar leningenbeleid overheden zou hebben aangezet tot overmatige deregulering en privatisering, met haperingen in de voedselvoorziening als gevolg.

Toch zijn volgens begeleidend professor Ram Singh van de Delhi School of Economics multilaterale instituties zoals de ADB en de Wereldbank belangrijk voor landen als India en China, waar grote investeringen nodig zijn om mensen uit de armoede te verheffen. „Het is natuurlijk niet mooi, zoals er met metro-bouwvakkers wordt omgesprongen. Maar tegelijkertijd is het zo dat een metrolijn goed is voor de mobiliteit van de armen, zodat ze beter in staat zijn geld te verdienen.”

Singh vindt het opvallend dat de ADB zo’n groot risico neemt. „De bank had fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden kunnen afdwingen door scherp toe te zien op de naleving van contracten en eigen inspecties te houden. Donoren zouden hun geld uit de bank kunnen terugtrekken als ze horen hoezeer ze tekort is geschoten.”