De Saoediër wil méér islam

Saoedi-Arabië // Kunnen de repressie, corruptie en jeugdwerkloosheid in Saoedi-Arabië leiden tot een opstand? Zeker, zegt historicus Robert Lacey Niet van de pro-democratische activisten, maar van de conservatieven

Saudi youths demonstrate a stunt known as "sidewall skiing" (driving on two wheels) in the northern city of Hail, in Saudi Arabia March 30, 2013. Performing stunts such as sidewall skiing and drifts is a popular hobby amongst Saudi youths. REUTERS/Mohamed Al Hwaity (SAUDI ARABIA - Tags: SOCIETY) REUTERS

De dag waarop Saoediërs belasting moeten gaan betalen, is de dag waarop er democratie komt. Omgekeerd is het lastig voorstelbaar dat landen waar de burgers geen belasting betalen, volledig democratisch worden. „De rechtvaardiging voor inspraak is zwakker in landen waar de burgers de rijkdom verteren waarvan de regering de enige bron is.”

Daarom, zegt de Britse schrijver Robert Lacey, zijn de uitkeringen aan werkloze Saoediërs het allerlaatste waarop zou worden gesnoeid, als dat nodig mocht worden.

Het rijke olieland Saoedi-Arabië deelt veel van de grote problemen van de arme Arabische landen: repressie, corruptie, een zeer jeugdige bevolking en een grote jeugdwerkloosheid. De vraag is: kan dit leiden tot potentieel gevaarlijke ontevredenheid?

Dat kan zeker, aldus Lacey in een vraaggesprek in Amsterdam. „Ik denk dat de Saoedische regering zich daar zeer van bewust is. Vorige week was ik in Jeddah, en het is het belangrijkste gespreksonderwerp.” Naast de uitkeringen is daarom de bestaande politiek om gastarbeiders door Saoediërs te vervangen, aangescherpt. Saoedische werkgevers die niet genoeg Saoediërs tewerkstellen, worden gestraft. De eerste duizenden Jemenieten zijn al naar huis gestuurd.

Koning Abdullah is een hervormer, maar een voorzichtige. Er is ook politieke onvrede. Hoe gevaarlijk is die potentieel?

„Er is belangrijke oppositie tegen de hervormingen van de koning van de zijde van de conservatieven. Geestelijken protesteren tegen uitbreiding van rechten voor vrouwen. Aan Twitter kunnen we zien dat de meerderheid van de Saoediërs conservatief is. Dat is het probleem in Saoedi-Arabië. Niet de relatief geïsoleerde pro-democratische activisten zoals mijn vriend Mohammad Qahtani [die zojuist tot vijf jaar gevangenis is veroordeeld, red.]. De basis van de oppositie wordt gevormd door diep ongelukkige geestelijken die vinden dat de regering te tolerant is tegenover mensen als Qahtani met hun westerse ideeën. Conservatieve Saoediërs, inclusief vrouwen, denken dat als je vrouwen een stem geeft in de Shoura, de adviesraad van de koning, je de volgende dag met ongetrouwde moeders zit. Waarom zouden ze willen dat vrouwen minirokken dragen? Waarom zouden ze prostituees in etalages willen hebben? Wat is er zo geweldig aan vrije seks? Padvinders staan nu in Saoedi-Arabië onder zware druk omdat is ontdekt dat als meisjes en jongens elkaar ontmoeten in Europa er condooms worden verschaft!

„Wij in het Westen zijn geschokt dat het leger shi’itische protesten in het oosten onderdrukt. De meeste Saoediërs willen dat alle shi’ieten worden doodgeschoten of het land uit worden gegooid. Dat is de oppositie waarmee koning Abdullah rekening moet houden.”

Vormen de conservatieven een werkelijk gevaar voor de regering?

„Als puntje bij paaltje komt, weten ze dat ze beter af zijn met het Huis van Saud dan met Qahtani. En Qahtani heeft liever de monarchie dan een stelletje geestelijken zoals aan de andere kant van de Golf.”

Maar zouden ze niet een conservatiever regime willen dan deze monarchie?

„ Misschien wel, maar ze krijgen het niet. Niemand in Saoedi-Arabië is 100 procent tevreden met wat hij heeft. De handelaars in Jeddah zijn het niet eens met de begunstiging van zakenlieden in Nejd. Het zuiden denkt dat het noorden te veel krijgt. Er zijn zoveel soorten facties, zoals overal elders. Het Huis van Saud zit in het midden en probeert een evenwicht te bewaren tussen al die verschillende eisen in wat vroeger een erg gewelddadige maatschappij was. Dat is de werkelijkheid. Je kunt de alternatieve realiteit in Iran zien waar een heel beschaafde, verwesterde maatschappij getiranniseerd wordt door een religieus regime!”

Er komt een wisseling van de wacht. Kan er een conservatievere koning komen?

„Geen enkele kans. Onder de verschillende kandidaten kan ik niemand zien die niet het pad van koning Abdullah gaat volgen. Allemaal zijn ze liberaal naar Saoedische maatstaven. Zelfs de overleden kroonprins, Nayef, die zich als conservatief presenteerde omdat dat de monarchie goed uitkwam, was achter de schermen een erg liberale man. Hij was het die de chef van de religieuze politie ontsloeg die te conservatief was.”

Waarom worden jongeren conservatiever?

„Voornamelijk uit verzet tegen de verwestersing. Angst voor het Westen, zoals anti-islamitische gevoelens hier het resultaat zijn van angst voor de islam. Ik moet zeggen dat het in de 35 jaar dat ik met Saoedi-Arabië van doen heb gehad, erger is geworden. Toen ik in de jaren zeventig naar Jeddah ging, kon je vrouwen zien waterskiën. Daar is nu geen sprake meer van.

„Ik vind het een betreurenswaardige trend, maar mijn Saoedische vrienden zeggen dan: hoe patroniserend van je dat je het betreurenswaardig vindt dat we meer islamitisch worden, conservatiever, dat we de koran zorgvuldiger volgen! Hoe superieur van je!

„Ik zei in Amerika tegen een vriend dat ik me in de jaren tachtig niet had kunnen voorstellen dat al mijn vriendinnen nu gesluierd zouden rondlopen. En tevreden gesluierd, niet omdat hun mannen dat eisen. En mijn gesprekspartner zei: wie had in Amerika in de jaren tachtig gedacht dat evangelische predikers zo veel macht zouden hebben? Je dacht toen dat Amerika op weg was een liberaal paradijs te worden. Kijk ook naar Israël. Het is een wereldwijde trend.”

Waarom veel Saoediërs wél de Arabische Lente verwelkomden, zegt Lacey, was omdat ze zagen dat je dus ook langs democratische weg een islamitisch bewind kon krijgen. Dat was de serieuze bedreiging die voor de Saoedische monarchie uitging van de Arabische opstanden. Maar de verlokking van democratie is inmiddels alweer weggeëbd door wat er in Egypte allemaal fout gaat; het onvermogen van oppositie en regering om compromissen te sluiten.”

Dus de monarchie zal voorlopig wel overleven?

„Niet noodzakelijk in haar huidige vorm. Ik denk dat er verkiezingen komen voor de Shoura, de adviesraad van de koning. De leden van de Shoura dachten dat het nu al ging gebeuren, maar in plaats daarvan kregen ze vrouwen. Ik heb de laatste jaren reusachtige verandering meegemaakt. Van stand-up comedians tot vrouwenrechten. Autorijden voor vrouwen zal een van de laatste dingen zijn, helaas voor het Westen. Omdat het een symbool is. We hebben ook nog steeds geen vrouwelijke bisschoppen in de Church of England. We leven in een rare wereld.”