De olifant in de kamer van een foute familie

Documentairemaakster Janina Pigaht met haar opa, ex-SS’er.

Holland Doc: Dagboeken van een olifant. Ned. 2, 23.00 - 0.00uur

Veel aandacht voor het Duitse oorlogsverleden deze week. Eerst waren daar de besprekingen van de film Hannah Arendt, over het leven van de Joods-Duitse filosofe, bekend door haar theorie over de banaliteit van het kwaad. Vervolgens werd bekend dat de overleden Duitse acteur Horst Tappert (Derrick) bij de Waffen-SS zat. In de VPRO-documentaire Dagboeken van een olifant onderzoekt de Duits-Nederlandse documentairemaakster Janina Pigaht het SS-verleden van haar grootvader.

Aan de hand van dagboekfragmenten, confronterende gesprekken met haar ouders en een reis door Duitsland probeert Pigaht de olifant in de kamer van haar familie te beteugelen. Haar ouders zijn de zwijgende babyboomers, zij is de jongere die afstandelijker en kritischer kijkt naar het oorlogsverleden. Pigaht doseert goed met archiefbeelden. We zien haar opa in drie fases: als twintiger op zwart-witfoto’s in zijn nazitijd, in sepia als vijftiger tijdens de wederopbouw, en op videoband als opa met haarzelf. Dit toont de verwarring die Pigaht heeft als het gaat om haar opa’s identiteit. Waar in veel families liever wordt gezwegen trotseert Pigaht de schaamte en bevraagt haar ouders. Dit zijn de sterkste scènes uit de film. Haar moeder praat open, voor haar vader is het duidelijk nog ongemakkelijk. „Waarom terugkijken, oprakelen? De oorlog is voorbij, godzijdank.”