Dag van de Arbeid: waar blijft de Hollywoodfilm?

Jarenlang was het elk jaar hetzelfde liedje: massaal feestvieren op 30 april, soms zelfs al vanaf de avond ervoor, en dan op 1 mei, Dag van de Arbeid, weer aan het werk. Logisch, denk je dan vaag, voor zover je er al een gedachte aan wijdt. Dag van de Arbeid: werken. (De W van werken, kan ik nu niet meer nalaten te denken.)

Maar zouden er nog veel mensen zijn die weten hoe 1 mei de Dag van de Arbeid is geworden? Iets met de arbeidersbeweging, verder kwam ik zelf niet. Althans niet zonder elektronische hulp. Vele webpagina’s later vroeg ik me af waarom er eigenlijk nooit een Hollywoodfilm is gemaakt over de Haymarket-affaire.

Over wat?

Op 1 mei 1886 demonstreerden stakende fabrieksarbeiders in Chicago omdat ze maximaal acht uur per dag wilden werken. (De arbeidsomstandigheden waren destijds waarschijnlijk vergelijkbaar met nu in China, Bangladesh en dat soort landen.) Op 4 mei liepen de demonstraties uit de hand. Toen de politie de mensen op het Haymarket-plein vroeg naar huis te gaan, gooide iemand een bom. Eén politieagent overleed ter plekke, zes anderen raakten zo zwaar gewond dat ze later overleden. En er werd een onbekend aantal demonstranten gedood toen de politie om zich heen begon te schieten.

Wie de bom gooide weten we nog steeds niet, maar er moesten mensen de schuld krijgen. De politie pakte er acht op: sprekers bij de demonstraties, vakbondsleiders, journalisten. Anderhalf jaar later werden vier van hen zonder enige bewijs voor betrokkenheid bij de aanslag opgehangen, één pleegde zelfmoord in zijn cel, twee kregen levenslang en één 15 jaar gevangenisstraf. Het had trouwens nog heel wat moeite gekost om juryleden te vinden die de verdachten schuldig wilden verklaren.

En die achturige werkdag kwam er natuurlijk ook niet meteen (in Nederland kregen we die pas in 1919, nog geen eeuw geleden). Maar de onrechtvaardigheid van het proces sterkte de arbeidersbewegingen in Amerika én Europa in de strijd voor betere werkomstandigheden. 1 mei 1890 werd uitgeroepen tot eerste International Workers’ Day en sindsdien wordt die dag jaarlijks in allerlei landen gevierd.

In veel landen is het een vrije dag; in Nederland helaas niet. In de Verenigde Staten trouwens ook niet: daar werd de arbeidersdag al snel naar september verplaatst om potentieel gewelddadige Haymarket-herdenkingen te voorkomen. De afgelopen jaren is in de VS op 1 mei wel een paar keer gedemonstreerd voor betere rechten voor illegale immigrantenarbeiders. Ook een idee om over te nemen.