De koningsmantel is niet meer authentiek, maar ‘uiteraard’ wordt hij gedragen

Wilhelmina droeg ‘m, Juliana droeg ‘m en Beatrix droeg ‘m. Vanwege die traditie zal ook Willem-Alexander komende dinsdag de koningsmantel met bont van hermelijnen dragen. De Partij voor de Dieren heeft z’n bedenkingen. Ook is er discussie over de vraag of de huidige mantel nog wel authentiek is. De Rijksvoorlichtingsdienst legt steeds de nadruk op

Een schilderij van koning Willem I met de koningsmantel.
Een schilderij van koning Willem I met de koningsmantel. Foto Benelux Press

Wilhelmina droeg ‘m, Juliana droeg ‘m en Beatrix droeg ‘m. Vanwege die traditie zal ook Willem-Alexander komende dinsdag de koningsmantel met bont van hermelijnen dragen. De Partij voor de Dieren heeft z’n bedenkingen. Ook is er discussie over de vraag of de huidige mantel nog wel authentiek is.

De Rijksvoorlichtingsdienst legt steeds de nadruk op de authenticiteit van de koningsmantel. De RVD zegt in een toelichting per e-mail dat de eerste koning van ons koninkrijk, Willem I, al in 1815 de huidige koningsmantel droeg. Wel is de bijna 200-jarig bestaan van de mantel “door ouderdom en de noodzaak de mantel telkens aan te passen aan de lichaamsbouw en de gewenste draagwijze” een aantal keren gerestaureerd, aldus de RVD. Zo zijn er “belangrijke aanpassingen/veranderingen ” uitgevoerd in 1948 en in 1980.

Aanpassingen of niet, Willem-Alexander draagt volgens de RVD dinsdag de mantel die Willem I tweehonderd jaar geleden al droeg. De dienst kreeg onlangs bijval van royaltyverslaggever Marc van der Linden, die in NRC Handelsblad zei dat de RVD “een dagtaak” heeft aan het “rechtzetten van broodje-aapverhalen”:

“Zo is er al een paar keer geschreven dat de koningsmantel niet origineel is. Dat moet de RVD steeds weer rechtzetten. De RVD is dus goed voor het evenwicht.”

Onderzoek kunsthistorica: mantel niet authentiek

Een van de zogenaamde ‘broodje-aapverhalen’ waar Van der Linden op doelt is een stuk van kunsthistorica Dieuwke Grijpma uit de Volkskrant van 18 maart. Zij gaf in dat stuk een zeer gedetailleerde geschiedenis van de koningsmantel en wat blijkt? De “belangrijke” aanpassingen waar de RVD over sprak waren wel iets ingrijpender dan je zou denken.

Zo werd in 1948 een volledig nieuwe mantel gemaakt voor de inhuldiging van Juliana omdat het hermelijn uit de oorspronkelijke mantel vergaan was. De goudgeborduurde leeuwen van het origineel had de Zwitserse couturier Edwin Dolder op de nieuwe mantel gezet en ook had hij een klein deel van het hermelijn kunnen hergebruiken. Maar feit is dat de koningsmantel uit 1815 in 1948 werd vervangen door een gloednieuw exemplaar.

Aan de nieuwe mantel moesten in 1980 opnieuw ingrijpende aanpassingen worden gedaan door Theresia Vreugdenhil (1929-2012), de couturier van Beatrix. Omdat Juliana de mantel in een loden kistje van 30 bij 50 centimeter had bewaard, was de jas “ongelooflijk gekreukt” en had het rode fluweel afgegeven op het hermelijn, aldus Grijpma. Als oplossing werd de nieuwe mantel gerestaureerd met bont uit de hermelijnen cape van Elly Brenninkmeijer-Maurer, echtgenote van de topman van C&A.

Koningin Beatrix draagt de koningsmantel en leest haar toespraak voor bij haar inhuldiging in de Nieuwe Kerk in 1980.

Koningin Beatrix draagt de koningsmantel en leest haar toespraak voor bij haar inhuldiging in de Nieuwe Kerk in 1980. ANP

Ook voor deze inhuldiging zijn aanpassingen gedaan

De RVD bevestigde vorige maand aan de Volkskrant dat de mantel die Willem-Alexander dinsdag zal dragen een gerestaureerde versie is van de mantel die Beatrix bij haar inhuldiging in 1980 droeg. Willem-Alexander vertelde vorige week in een interview met de NOS en RTL welke aanpassingen dit keer moesten gebeuren:

“Er moest wat aan gebeuren in de vorm van, er zitten leeuwen op van zilverdraad, die waren helemaal donker geworden, die moesten een beetje opgepoetst worden, maar het is gewoon de oude mantel die weer uit de doos gehaald is en hij is een beetje bijgepoetst en opgelapt en hij is weer helemaal klaar.”

Grijpma zegt in een telefonische reactie dat “er geen twijfel over kan bestaan” dat de mantel uit 1815 echt vervangen is. Ze sprak voor haar onderzoek meerdere mensen die de ‘oude mantel’ met het vergane hermelijn gezien hebben. “De hermelijn is een klein beestje met een dun huidje, dat bont houdt het maximaal dertig jaar. Dat moet dus in die twee eeuwen een paar keer vernieuwd zijn.”

Partij voor de Dieren heeft moeite met bont in de mantel

Premier Rutte sprak in antwoord op Kamervragen van de Partij voor de Dieren in februari net als de RVD over “de historische mantel”. De mantel is volgens de premier “afgezet met bont afkomstig van hermelijnen”. Na 1980 is er volgens Rutte niet opnieuw bont meer in de mantel verwerkt. “Hiertoe bestaat evenmin enig voornemen”, aldus de premier.

De Partij voor de Dieren stelde Rutte Kamervragen omdat de partij het “niet passend” vindt dat Willem-Alexander dinsdag een mantel met bont van hermelijnen draagt. Volgens de partij is de hermelijn volgens de Flora- en Faunawet een “beschermde inheemse diersoort” en wijst een meerderheid van de bevolking het dragen van bont af. Maar volgens Rutte is er niks aan de hand:

Het dragen van de mantel door de Koning is in overeenstemming met de hiervoor geldende voorschriften, de Flora- en Faunawet en het historisch gebruik.

De regalia die dinsdag tijdens de inhuldiging in de Nieuwe Kerk op een tafel zullen liggen. De koningsmantel hoort overigens niet bij de regalia.

De regalia die dinsdag tijdens de inhuldiging in de Nieuwe Kerk op een tafel zullen liggen. De koningsmantel hoort overigens niet bij de regalia. Foto ANP

Willem-Alexander hecht waarde aan traditie van de mantel

Het dragen van de koningsmantel is voor Willem-Alexander geen verplichting, aangezien de mantel niet tot de zogeheten ‘regalia’ behoort. Dat zijn de voorwerpen die dinsdag tijdens de inhuldiging in de Nieuwe Kerk op tafel worden gelegd, zoals de kroon en de rijksappel. Deze voorwerpen symboliseren de macht van de vorst.

Hoewel het niet verplicht is, hecht Willem-Alexander aan het dragen van de mantel. De kroonprins had kunnen kiezen voor het dragen van zijn marine-uniform, maar maakte vorige week tijdens het interview definitief een einde aan de onzekerheid: hij draagt de mantel “uiteraard”.

“Het is zo’n traditie om die mantel aan te trekken, en natuurlijk is hij over die 200 jaar dat hij nu gebruikt is, aangepast, andere vormen, bijgewerkt, enzovoorts. Dat begrijp ik ook wel. Maar ik houd rekening met gevoelens van mensen, absoluut, maar een deel van de traditie is toch het dragen van die mantel. En je staat nu eenmaal voor continuïteit van een systeem van 200 jaar, dus daar hoort die mantel bij.”

Grijpma noemt de mantel een “symbool van macht” waarmee de koninklijke familie zijn aanspraken op de troon zichtbaar maakt. “Het is de bevestiging van: ik heb recht op het koningsschap, en de volgende 200 jaar zitten wij er ook nog”.

‘De traditie weegt niet op tegen het enorme dierenleed’

Tweede Kamerlid Esther Ouwehand vindt het teleurstellend dat Willem-Alexander geen andere beslissing heeft genomen:

“Een ruime meerderheid van de bevolking wil af van bont en de Tweede en Eerste Kamer hebben dat recentelijk bekrachtigd met een verbod op het fokken van pelsdieren. Het is een slecht signaal dat Willem-Alexander een omstreden product dat met enorm veel dierenleed gepaard gaat toch draagt. Het zou hem sieren het niet te doen. De traditie weegt niet op tegen het dierenleed.”

Willem-Alexander krijgt de mantel dinsdagmiddag om in het Paleis op de Dam. Hij is dan al koning omdat Beatrix die ochtend in het paleis officieel afstand heeft gedaan van de troon. Samen met Máxima wandelt hij vanaf het Paleis via de passerelle – een soort langgerekte partytent – naar de Nieuwe Kerk. Dan ziet het publiek de koningsmantel voor het eerst.