Zoekt u een zondebok voor falen? Klik hier

Dat old boys netwerk. Altijd diezelfde mannen en enkele vrouwen die de raden van toezicht bij scholen, universiteiten, ziekenhuizen, zorginstellingen, woningcorporaties én raden van commissarissen in het bedrijfsleven bevolken.

Altijd makkelijk schieten. Altijd raak. Het ongenoegen over de rol van het zogenaamde ‘old boys network’ bij benoemingen delen wij, schreven minister Jet Bussemaker (PvdA) en staatssecretaris Sander Dekker (VVD) van Onderwijs afgelopen week aan de Tweede Kamer. Zoekt u een zondebok voor bestuurlijk en/of toezichthoudend falen? Van onderwijsconglomeraat Amarantis tot woningcorporatie Vestia, van de bestuurscrisis bij de VU tot debacles bij zorginstellingen als Meavita?

De old boys staan voor u klaar. Gezien alle puinhopen waarvan zij de schuld krijgen, zijn zij wel met heel veel. Dan is de top van de maatschappelijke, politieke en economische elite wel heel breed geworden. Is het niet te simpel altijd naar hen te wijzen?

Hand in eigen boezem. In het elektronisch archief staan 45 krantenartikelen met mijn naam in combinatie met old boys. Soms feitelijke, zoals bij rapporten over economische macht en over wetgeving om het aantal commissariaten per persoon te limiteren. Soms suggestief en etiketterend.

Het old boys netwerk is er natuurlijk niet voor niets. Onderschat de angst voor onzekerheid bij bestuurders en toezichthouders niet. Met old boys weet je wat je krijgt. Iemand met een netwerk, die weet hoe een begrotingscyclus werkt en wat je wel en niet aan een accountant kunt overlaten, iemand met kennis; niet per se over de branche, maar wel over het proces van toezicht.

De old boys zijn niet het probleem, maar het ervaringsfeit dat organisaties de verkeerde old boys rekruteren. Politieke ervaring wordt overschat, ervaring in gedegen, saaie, middelgrote bedrijven en organisaties onderschat. Wie veel nevenfuncties heeft, kan veel tegelijk doen – of anderen denken dat –, maar verder?

Twee aspecten worden bij het bestrijden van het old boys netwerk stelselmatig onderschat. Het eerste is de groepspsychologie. Toezichthouders zijn net mensen. Zij zitten samen aan tafel. Ze moeten een oordeel vellen. Goedkeuringen geven; is het niet deze vergadering, dan de volgende. Hun informatie is altijd beperkt. Zij zijn daarvoor altijd afhankelijk van anderen, of dat nu de raad van bestuur of de ondernemingsraad is. Maar het besluitvormingsproces mag niet stokken. Beslissen dus.

De tweede misvatting hangt hiermee samen: dat een goeie topmanager ook een puike commissaris is. Neem staatsbedrijf Gasunie, dat de boot inging met een Duitse miljardenovername. De hele top is vervangen, de laatste drie ‘oude’ commissarissen gaan ook weg. Enkelen hadden bij het bedrijf waar zij zelf in de top zaten diepgaande kennis van en ervaring met overnames. Hoe konden zij dan toch zo mistasten? Blijft een raadsel.

Maar wie benoemt de overheid nu als president-commissaris bij Gasunie? Hans Smits, ex-topambtenaar, ex-Schiphol (staatsbedrijf), ex-Rabobank, nu topman Havenbedrijf Rotterdam (gemeente- en staatsbedrijf), commissaris bij KLM Nederland en bij Erasmus Universiteit én ziekenhuis. Inderdaad. Een old boy. De ene minister waarschuwt ervoor, de ander benoemt.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.