Majesteitsschennis? Deze mensen zochten de grens op

“Protesteren mag altijd”, zei Willem-Alexander in het interview met RTL en NOS op 17 april. Toch werd er de afgelopen decennia een aantal keer opgetreden tegen wat in het wetboek majesteitsschennis heet. Zelden kwam het tot een veroordeling, hoewel de uitingen vaak uitermate grof waren. Maar er zaten ook pareltjes tussen. Daarom een overzicht. Wat kan wel, wat kan niet?

Willem-Alexander zogenaamd op staatsbezoek in Papoea Nieuw Guinea.
Willem-Alexander zogenaamd op staatsbezoek in Papoea Nieuw Guinea. Beeld Lucky TV.

“Protesteren mag altijd”, zei Willem-Alexander in het interview met RTL en NOS op 17 april. Toch werd er de afgelopen decennia een aantal keer opgetreden tegen wat in het wetboek majesteitsschennis heet. Zelden kwam het tot een veroordeling, hoewel de uitingen vaak uitermate grof waren. Maar er zaten ook pareltjes tussen. Daarom een overzicht. Wat kan wel, wat kan niet?

Vraag twintigers of dertigers wat ze onder ‘majesteitsschennis’ verstaan en ze wijzen op de roemruchte sketch van Hans Teeuwen uit de voorstelling Industry of Love (2004). Daarin doet de cabaretier alsof hij gemeenschap heeft met de majesteit. Als het tot een climax komt, zegt Teeuwen: “Dat is net alsof je tegen een hele grote rijksdaalder aan spuit.” Ondanks het intieme tafereel blijft hij de hoogheid vousvoyeren.

Wat Teeuwen op het podium doet, denken sommige mensen ook op straat te kunnen maken. Maar zo werkt het niet. In juli 2007 werd Regillio A. veroordeeld tot een boete van 400 euro omdat hij koningin Beatrix en een politieagent had beledigd. “De koningin van Nederland is een hoer”, riep hij. Een journaliste van jongerensite Spunk stifte vervolgens een soortgelijke tekst op haar shirt en ging daarmee de Dam op. Ze werd aangehouden, maar niet vervolgd. Een paar maanden daarna schold Arie R. de koningin uit voor “kankerhoer” en voegde daar nog een bedreiging (“kogel door haar kankerkop”) aan toe. De straf: vier maanden cel.

Majesteitsschennis is strafbaar sinds 1881 en luidt: “Opzettelijke belediging van de Koning wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren of geldboete van de vierde categorie.” Het protest van studente Joanna viel daar niet onder, maar even was er verwarring. ‘Weg met de monarchie, het is 2013’, prijkte er in februari op haar kartonnen bord voor het Beatrixtheater in Utrecht. Ze stond daar tussen Oranjefans die de vorst opwachtten. Niet lang, want ze werd al gauw door agenten weggeleid. Desgevraagd wilde Willem-Alexander daar in het NOS/RTL-interview wel wat over zeggen: “Dat vind ik absoluut geen probleem”, zei hij over Joanna’s protest. “En daar wil ik dit bij zeggen, dat die arme politieman die dacht dat hij het beste deed, die heeft een foutje gemaakt, denk ik. Maar we mogen allemaal fouten maken en daar leren we van.”

Juliana gooit spruitjes na schoonmaken gewoon weg

“Ober, drie pils en een dubbele jonge!”, schreeuwt koningin Juliana terwijl ze op de bank spruitjes aan het schoonmaken is. “Dat is nou een karweitje dat ik me door niemand uit handen laat nemen”, verontschuldigt ze zich. De vorst wordt opgevoerd in een VPRO-sketch op 14 december 1972, waarin ze het typetje Barend Servet (IJf Blokker) en zijn assistente ontvangt voor een interview. Juliana, die bekend staat als een huisvrouw die graag breit en haakt, laat blijken wel klaar te zijn met dat “braken en heien”.

En die spruitjes? Die gooit ze na het schoonmaken gewoon weg. Juliana ontsteekt in woede als Servet durft te vragen “aan welke kant” ze staat als eens de republiek uitbreekt. “U kunt gaan!”, tiert de koningin. Het toneelstukje leidde tot opzeggingen en Kamervragen. De toenmalige minister van Cultuur Piet Engels overwoog zendtijd af te nemen, maar het bleef bij een berisping.

‘Beatrix is een topcrimineel en duivelsaanbidder’

Het tijdschrift HP/De Tijd vestigde bij de laatste parlementsverkiezingen de aandacht op uitspraken van Johan Oldenkamp, lijsttrekker van de SOPN, ook wel ‘UFO-partij’ genaamd. Citaat: “Een illusie rijker zullen wellicht ook deze mensen gaan beseffen dat politiek het exclusieve spelletje is van opruiers, leugenaars en marionetten, allen onder (indirecte) aansturing van de allergrootste machtwellusteling van dit nederige landje, namelijk topcrimineel Beatrix von A.” In een ander artikel schaarde hij de vorst onder “de Club van Duivelsaanbidders”. Via een persbericht benadrukte de SOPN dat de uitspraken van Oldekamp op persoonlijke titel waren.

Beatrix bloot en Willem-Alexander met peniskoker

In januari 2012 tekende de PVV bezwaar aan tegen het dragen van een hoofddoek door koningin Beatrix tijdens een staatsbezoek aan de Verenigde Arabische Emiraten. Sander van de Pavert, maker van parodiefilmpjes voor het VARA-programma De Wereld Draait Door, speelde handig in op de commotie.

Hij leidde zijn filmpje als volgt in: “Volgens de RVD is het aanpassen aan lokale kledingvoorschriften gebruikelijk uit respect voor de gewoontes van het land. Ter verduidelijking toont de Rijksvoorlichtingsdienst ons foto’s van een staatsbezoek aan Papoea Nieuw Guinea.” Vervolgens zien we Beatrix in haar blootje en Willem-Alexander met een peniskoker om. Het filmpje leidde tot enige opschudding.

Van de Pavert neemt het Koninklijk Huis of nieuws daarover al jaren op de hak. Toen SBS in 2011 per ongeluk ‘Beatrix hersenbloeding’ twitterde, maakte Van de Pavert een journaalachtig overlijdensbericht. De goede verstaander begreep dat hij het non-nieuws uitvergrootte: “Koningin Beatrix is gisteren vroeg in de middag allerminst overleden aan de gevolgen van een zware hersenbloeding. Dat meldt de RVD. Noch werd het staatshoofd rond de klok van twee uur in allerijl overgebracht naar het Universitair Medisch Centrum in Utrecht.”

Deze maand dolde de videokunstenaar meermaals met het koninklijke NOS/RTL-interview. De opzet: Willem-Alexander als een Haagse Harrie en Maxima als een schaterende losbol die het Koningslied becommentarieerden.

Juliana in orgie met Joop den Uyl en de burgemeester

Wat Hans Teeuwen met gebaren uitbeeldde, heeft kunstenaar Aat Veldhoen (1934) ooit nog directer gecommuniceerd. In 1975 voert hij koningin Juliana op in een orgie. Op de tekeningen is de vorst innig verstrengeld met premier Joop den Uyl en de burgemeester van Amsterdam Ivo Samkalden. Prins Claus poseert op de achtergrond met een naziband om zijn bovenarm. Minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns legt het ondertussen aan met een ezel.
Journalist Eric Smit schreef er in 2007 een achtergrondartikel over: "Het progressieve, inmiddels opgeheven, tijdschrift De Nieuwe Linie had een interview met de kunstenaar geplaatst waarin hij de leden van het koningshuis onder andere omschreef als ‘dat zooitje uitzuigers en parasieten’ en ‘het aller-slechtste van het slechtste’. Veldhoen had de redactie van De Nieuwe Linie ook van een zeer expliciete spotprent voorzien. De tekening werd niet geplaatst. Later werd de tekening alsnog afgedrukt in het als provocerend bekend staande studentenblad Propria Cures (PC)."

Veldhoen moest zich melden op het hoofdbureau van de politie. Tegen Smit zei hij in 2007: "Ik meen dat ik de koninklijke familie 'gangsters' en 'wapenhandelaren' had genoemd en dat mocht niet. Ik protesteerde, maar ze zouden me arresteren als ik me niet zelf zou melden. Ik ben toen maar naar het bureau gegaan. Ze hebben toen alleen een paar politiefoto’s van me gemaakt. Het was intimidatie, meer niet. Ik heb die foto’s opgeëist, ik vond dat ik daar recht op had. De politie weigerde ze eerst te geven. Ik heb toen brieven aan de burgemeester en aan de hoofdcommissaris van de politie geschreven. Uiteindelijk heb ik die foto’s gekregen."

Koningin Juliana was overigens wel wat gewend. In 1966 werd zij als prostituee afgebeeld door cartoonist Bernard Willem Holtrop. Drie jaar later kwam hem dat te staan op een boete van 200 gulden. Degene die de spotprent verspreidde onder studenten, Herman Amptmeijer, werd overigens al in 1967 veroordeeld: liefst 30 dagen cel. Holtrop wilde met zijn prent de uitkering aan het koningshuis bekritiseren. 'F3.200.000,-', prijkt er dan ook op het bordje voor Juliana's raam.

'Schoenen laten lappen om de koning dood te trappen'

Op Geschiedenis24.nl worden zaken van eind negentiende eeuw opgerakeld. In 1896 kreeg iemand drie maanden cel omdat hij koningin Wilhelmina uitfloot. Origineler was de schenner van koning Willem III in 1889. De Friese gelegenheidsdichter zong: ’Ik heb mijn schoenen laten lappen om de koning dood te trappen.’ Ook hij kreeg straf.

De bekendste provocateur is echter Ferdinand Domela Nieuwenhuis. In 1887 werd hij veroordeeld tot een half jaar cel na een satirisch artikel over Willem III in zijn blad 'Recht voor Allen', schrijft Geschiedenis24.nl: "Domela Nieuwenhuis was ook mede-auteur van het ironisch pamflet 'Uit het leven van Koning Gorilla' uit 1887. Iedereen wist in die tijd dat hiermee Willem III werd bedoeld, vanwege het obscure privéleven van de koning met veel alcohol en vrouwen. In het blad 'Recht voor Allen' verscheen de volgende advertentie:

‘ALOM VERKRIJGBAAR: GORILLA Dit werkje bevat in 24 bladzijden druks, de levensbeschrijving van Koning Gorilla! met welgelijkend portret!!! Doet Uwe bestellingen. - De prijs is slechts: 3 Cents.’

Domela Nieuwenhuis werd uiteindelijk niet vervolgd omdat hij al een andere aanklacht wegens majesteitsschennis aan z'n broek had hangen. De enige die werd vervolgd was J.A. Cohen, medewerker van een socialistisch partijblad. Hij kreeg een half jaar gevangenisstraf."

Uiteraard zijn er nog veel meer voorbeelden van uitingen die solliciteerden naar een veroordeling voor majesteitsschennis.  Zoals de sketches van VARA's Kopspijkers, waar oud-premier Balkenende zich openlijk aan stoorde. Echt actief is de handhaving van het verbod op majesteitsschennis overigens niet. De veroordeling in 2007 was de eerste na 38 jaar. De laatste jaren lijkt de wet afgestoft te worden, maar gezien de satire van Lucky TV kan er nog veel gelachen worden met het koningshuis.

Volg de auteur op Twitter