Een roestbak die nooit echt van de grond komt

Iron Man wacht op zijn vriendin na een drukke werkdag.
Iron Man wacht op zijn vriendin na een drukke werkdag.

Iron Man 3. Regie: Shane Black. Met: Robert Downey jr., Guy Pearce, Ben Kingsley, Gwyneth Paltrow. In: 113 bioscopen.

‘Tentpoles’ zijn spektakelfilms die op zijn minst een half miljard moeten opbrengen. Onder die tentpalen kunnen dan kleine, riskante projecten van de filmstudio schuilen. Alleen: die riskante films maken de studio’s niet meer. Het is louter nog een kwestie van tentpalen heien.

Een desolate vlakte vol tentpalen: ziedaar het huidige Hollywood. Een olieveld vol boortorens is misschien een betere metafoor. Want doel is een oliebel aan te boren die je in het ene na het andere vervolgdeel kan leegzuigen. ‘Franchises’ noem je dat: Star Trek, Harry Potter, Lord of the Rings.

The Avengers zijn de briljantste franchise van de afgelopen jaren. Tweederangs superhelden van stripdochter Marvel – Iron Man, Thor, Captain America, de Hulk, Hawkeye, Black Widow – werden met peperdure marketing één voor één gereanimeerd. De Hulk had het niet nodig, maar de bombastische Teutoonse god Thor kreeg een shakespeareaans koningsdrama, Captain America een nostalgisch oorlogsavontuur en de ironische playboy Iron Man twee gelikte, actuele films over hedonisme, narcisme en roem.

Eenmaal gelanceerd, werden de superhelden vorig jaar samengebracht in The Avengers: een lichtvoetige potpourri van knokpartijen die eindigt in teambuilding tegen intrigant Loki en buitenaardse monsters. Na Avatar en Titanic werd het de lucratiefste film aller tijden.

Zaak is nu dus de ja-knikker op het boorgat te zetten zodat de olie blijft stromen. Iron Man 3 opent de tweede cyclus: iedere held krijgt opnieuw een eigen film, waarna het ensemble zich verenigt in The Avengers II. Enzovoorts. Jammer dan dat de puf er bij Iron Man nu al uit is. Vooral door de charme van Robert Downey jr. was grootindustrieel, genie en playboy Tony Stark de leukste superheld van het stel: een cynische wapenhandelaar gewond door eigen raket, die daarna in robotpak superschurken te lijf gaat. Starks egoïsme worstelt altijd met altruïsme. Maar die strijd werd in The Avengers definitief beslecht toen hij het hoogste offer bracht voor de mensheid.

Dus hoe verder in Iron Man 3? Gewoon hetzelfde, onder het devies ‘back to basics’. Niet langer feestbeest maar workaholic, heeft Stark nu opeens paniekaanvallen. Posttraumatische stress? Of bindingsangst? Vriendin Pepper wil meer, is de kindman er klaar voor? Of valt zij voor zijn sinistere rivaal Killian met zijn lijfwachten van gloeiende lava? Tijd om zichzelf te herontdekken, en dan kom The Mandarin van pas, een superterrorist die van alles opblaast – al is hij met het oog op de Chinese censor, die Hollywood liever te vriend houdt, niet de Fu-Manch-achtige half-Chinees van de stripboekjes. De Californische villa met zwembad en lab verdwijnt in de golven en Stark belandt in het hartland van Amerika, waar mensen nog echt zijn. Hier mag hij even zijn sluimerend vaderinstinct botvieren op een leuk joch en als MacGyver handgemaakte wapens improviseren.

Dat klinkt overzichtelijk, maar is het niet. Het script van Iron Man 3 is troebel, lamlendig en kunstmatig: er is een ellenlange epiloog nodig om alles uit te leggen en af te knopen. Echt zo’n film in commissie, krakend onder te veel subplots, bijfiguren en doelgroepen die bediend moeten worden. Kernprobleem: Tony Stark heeft zijn emotionele traject al volbracht, zijn make-over als huisvader is duf en ongeloofwaardig, het robotpak blijft een lege huls. Hoeveel er ook ontploft, deze roestbak komt nooit echt van de grond.