Vrijgezel, gefrustreerd en gevaarlijk

Hoe beveilig je de Dam |op 30 april? Politie en veiligheidsdiensten speuren fanatiek naar de nieuwe Karst T.Maar is dat genoeg?

Nederland , Apeldoorn , 30-04-2009 Terwijl een politieagent zich ontfermt over de dader van de aanslag Karst Tates rijdt de Koninklijke bus met een onthutste Koningin Beatrix, Prinses Maxima en Prins Willem-Alexander langs de Naald waar de beeltenissen op te zien zijn van Koning Willem III en Koningin Emma Foto ; Pim Ras
Nederland , Apeldoorn , 30-04-2009 Terwijl een politieagent zich ontfermt over de dader van de aanslag Karst Tates rijdt de Koninklijke bus met een onthutste Koningin Beatrix, Prinses Maxima en Prins Willem-Alexander langs de Naald waar de beeltenissen op te zien zijn van Koning Willem III en Koningin Emma Foto ; Pim Ras Pim Ras/Hollandse Hoogte

Ruud de Vries, bestuurslid van het republikeinse genootschap Pro Republica, maakte vrijdag 12 april foto’s van het Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam. Hij was er met Joanna van der Hoek, de studente die begin februari in Utrecht werd opgepakt toen ze met een handgeschreven bord demonstreerde tegen de monarchie (Het is 2013).

De Vries: „Opeens stonden er twee mannen in burger naast ons die een foto van óns maakten. Vervolgens vroegen ze wat we op de dertigste gingen doen.”

Zo snel als de twee mannen voor de twee verbouwereerde republikeinen stonden, waren ze ook weer verdwenen, zegt De Vries. „We hadden niet eens de tijd te vragen wie ze waren.” Toch heeft hij weinig twijfels. „Dat was recherche.”

Een woordvoerder van de politie zegt het voorval niet te kunnen achterhalen. Wat wel bekend is: er is de politie en de veiligheidsdiensten veel aan gelegen de troonswisseling vlekkeloos te laten verlopen. Nu al geldt de Dam als bewaakt gebied.

Behalve een aanslag is de grootste vrees van de politie de zogeheten ‘potentieel gewelddadige eenling’, ofwel de PGE. Erwin Lensink, de man die op Prinsjesdag 2010 een halve kilo zware waxinelichthouder naar de Gouden Koets gooide en de koninklijke inzittenden uitschold, geldt als het prototype.

PGE’s blijken vaak vrijgezelle, gefrustreerde mannen te zijn, waarvan er bovengemiddeld veel lijden aan een psychische aandoening. Dat blijkt uit diverse onderzoeken, waaronder een recente studie van de universiteit van Tilburg. Vaak zijn ze eerder in aanraking geweest met politie en justitie, meestal voor gewelddadig gedrag en stalking. Zo ook Lensink, die momenteel vastzit op verdenking van stalking. De rechtbank in Zutphen verlengde afgelopen vrijdag zijn detentie met veertien dagen. Daardoor zal de radicale republikein niet bij de troonswisseling zijn, zoals hij sinds zijn „symbolische verzetsdaad” in september 2010 iedere Koninginnedag en Prinsjesdag heeft vastgezeten.

De Nationaal Coördinator Terreurbestrijding en Veiligheid (NCTV) houdt, sinds Karst T. op Koninginnedag 2009 in Apeldoorn met zijn auto zeven mensen doodde bij zijn poging de koninklijke stoet te rammen, een lijst bij met solistische dreigers. Ook T., die na de aanslag overleed aan zijn verwondingen, voldeed aan de kenmerken.

De huidige lijst betreft zo’n honderd personen. Naast Lensink staat ook Gennaro P. er op. Hij verstoorde in 2010 de Dodenherdenking op de Dam met een woeste schreeuw. De lijst bestaat verder onder meer uit hardnekkige bedreigers van politici.

Per nationaal evenement, veelal grootschalige activiteiten waar leden van de koninklijke familie bij aanwezig zijn, wordt uit de lijst een shortlist gedestilleerd. Die mensen krijgen ‘een speciale behandeling’, zoals een betrokkene vertelt. Over die behandeling is weinig bekend. De Damschreeuwer merkt er in aanloop van 30 april nog niets van, zegt zijn advocaat Theo Hiddema. „Ik heb mijn cliënt onlangs nog gesproken en er wordt nog niet naar hem gehengeld door de veiligheidsdiensten.”

De kans dat P., die voor zijn actie werd veroordeeld, opnieuw aanwezig zal zijn, sluit een bron bij de politie uit. „Ruim voor hij de Dam bereikt, is hij al geveegd”; politiejargon voor een aanhouding. Zo’n preventieve aanhouding doet de politie bij voorkeur buiten het zicht van de menigte.

Op enkele honderden meters rond de Dam wordt op 30 april de eerste ‘veiligheidsring’ opgetrokken: vrij toegankelijk voor publiek, maar verboden voor auto’s en met verhoogd politietoezicht. Op de Dam, waar volgens de politie maximaal 25.000 mensen kunnen staan, zullen geüniformeerde agenten bezoekers aanspreken om zich bij hen te melden als ze iets verdachts waarnemen. Een praktijk die is afgekeken van het huwelijk van de Engelse kroonprins William en zijn vrouw Kate in 2011. Daarnaast zullen agenten aanwezigen scannen aan de hand van een opgesteld bezoekersprofiel. Wie afwijkt, wordt aangesproken. „Contact maken is essentieel voor het inwinnen van informatie die nodig is voor het maken van de risico-inschatting”, zegt een ingewijde. „Hoe reageert iemand bijvoorbeeld als hij wordt aangesproken door twee agenten?”

Wat de norm is, blijft evenwel onduidelijk. „Die beoordeling is het vakmanschap van een politieman”, zegt een politiewoordvoerder. De inzet van drones, onbemande met camera’s uitgeruste vliegtuigjes om de menigte in de gaten te houden, wordt door politiebronnen nadrukkelijk ontkend.

De volgende barrière ligt op zo’n veertig meter (‘pitcherafstand’) rond het paleis: het aantal meters dat een individu maximaal met een gerichte worp kan overbruggen. Binnen deze ring geldt: hoe dichter bij het paleis, hoe groter de kans op ingrijpen door de politie. Bezoekers worden omgeven door politiemensen in uniform en burger. Zij dragen zorg voor de veiligheid van de toeschouwers, de gescreende gasten en journalisten. De bescherming van de leden van de koninklijke familie daarentegen is in handen van de Dienst Bewaking en Beveiliging; de onverstoorbare veiligheidsmannen met hun ‘oortjes’.

Maar ondanks alle maatregelen zijn de betrokken instanties er niet helemaal gerust op. „De eenlingen op de lijst vormen niet het grootste probleem, want zij zijn bekend”, zegt een ingewijde. „Het zijn de onbekende dwaallichten die voor problemen kunnen zorgen.”

Jacques Wallage, tot 1 juli 2009 burgemeester van Groningen, waarschuwt voor te hoge veiligheidsverwachtingen. „Een krankzinnige ís niet altijd te stoppen. Daar moeten we realistisch in zijn.”

Zelf ontving hij in april 2009 het Zweeds koningspaar en koningin Beatrix. Gezamenlijk liepen ze onder grote belangstelling door het centrum van Groningen. „Dat was kort voor de aanslag in Apeldoorn.” Spijt kreeg Wallage niet. „Het was goed voorbereid en het gaat om de principiële vraag of het koningshuis voeling wil houden met de samenleving. Gelukkig willen ze dat. Maar daar schuilt een bepaald risico in.”