Terrorist is trendgevoelig

John Berger doet onderzoek naar terrorisme in de VS Terroristische groepen gaan steeds meer op elkaar lijken „De aanslag in Boston was in zijn uitvoering bijna Breivikiaans”

A photo, showing Tamerlan (C, bottom) Tsarnaev, accompanied by his father Anzor (L), mother Zubeidat and uncle Muhamad Suleimanov (R), is seen in this photo courtesy of the Suleimanova family in Makhachkala, April 22, 2013. Dzhokhar Tsarnaev, 19, an ethnic Chechen college student suspected of carrying out the attacks with his older brother, lay in a Boston hospital under armed guard. He was unable to speak after he was captured with throat injuries sustained during shoot-outs with police. Tamerlan Tsarnaev, 26, died after a gunfight with police early Friday morning. The badly wounded Boston Marathon bombing suspect faced federal charges as early as Monday and the city of Boston planned tributes to the dead after a week of blasts, shootouts, lockdowns and one of the largest manhunts in U.S. history. REUTERS/Courtesy of Suleimanova family/Handout (RUSSIA - Tags: CRIME LAW) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS
A photo, showing Tamerlan (C, bottom) Tsarnaev, accompanied by his father Anzor (L), mother Zubeidat and uncle Muhamad Suleimanov (R), is seen in this photo courtesy of the Suleimanova family in Makhachkala, April 22, 2013. Dzhokhar Tsarnaev, 19, an ethnic Chechen college student suspected of carrying out the attacks with his older brother, lay in a Boston hospital under armed guard. He was unable to speak after he was captured with throat injuries sustained during shoot-outs with police. Tamerlan Tsarnaev, 26, died after a gunfight with police early Friday morning. The badly wounded Boston Marathon bombing suspect faced federal charges as early as Monday and the city of Boston planned tributes to the dead after a week of blasts, shootouts, lockdowns and one of the largest manhunts in U.S. history. REUTERS/Courtesy of Suleimanova family/Handout (RUSSIA - Tags: CRIME LAW) FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS REUTERS

Correspondent Verenigde Staten

Terwijl John Berger afgelopen vrijdag in zijn huis in Cambridge opgesloten zat, een paar kilometer van de boot waar Dzokhar Tsarnaev, verdachte van de bomaanslagen in Boston, zich schuilhield, kreeg hij een mailtje uit Somalië. Afzender: Omar Hammami, Amerika’s meest gezochte jihadist, die bij de Somalische beweging Al-Shabaab zit. „Zal ik een goed woordje bij ze [de broers Tsarnaev, red.] doen”, grapte Hammami, „zodat ze je sparen?”

Het is zaterdagmiddag, en John Berger – leren jas, tatoeages op de armen, gothic baard – is voor het eerst sinds 48 uur buiten. Berger onderzoekt, onder meer voor het tijdschrift Foreign Policy, binnenlands terrorisme en schreef een boek over Amerikaanse jihadisten: Jihad Joe. Zijn methode: hij wint het vertrouwen van jonge radicalen, zoals Omar Hammami, en bestudeert hun wereldbeeld. Dat twee nieuwe studieobjecten zich zo dichtbij zouden aandienen, was zelfs voor hem een verbijsterende ervaring.

„Het is cruciaal dat Dzokhar Tsarnaev gaat praten”, zegt Berger. „Hij moet duidelijkheid geven over zijn motieven. De aanslagen waren terrorisme als ze een politiek doel beoogden. Bij de schietpartij in Newtown vielen veel meer doden, maar terrorisme was het niet, omdat zo’n politiek motief ontbrak. Wat we nu over de broers Tsarnaev weten, past wel in een gedragspatroon, dat ik vaker terugzie bij geradicaliseerde jongeren die het pad van terrorisme kiezen.”

Tussen terroristen, hoe verschillend hun levensverhaal ook, bestaan volgens Berger opvallende overeenkomsten. Ze zijn bijvoorbeeld extreem trendgevoelig. „Vroeger sloegen ze toe als scherpschutter, nu proberen ze grote mensenmassa’s te raken. Ideologisch is de radicale islam de afgelopen jaren enorm in opmars. Vroeger waren het meer nationalistisch georiënteerde groepen.”

Er is nog een patroon. Groepen gaan steeds meer op elkaar lijken. „Neonazi’s en jihad-groepen kijken bij elkaar de kunst af. De aanslag in Boston was in zijn uitvoering bijna Breivikiaans.” Inhoudelijk ziet Berger dat groepen ‘canoniseren’. „Hoewel hun utopie uiteraard verschilt, komt het beeld dat jihadisten en totaal andere groepen van Amerika hebben, sterk overeen. Ze geloven beide dat de federale overheid erop uit is om burgers te onderdrukken, en met geweld rechten af te pakken.”

Interessant was de reactie op extreem-linkse en -rechtse internetfora na de aanslagen in Boston, zegt Berger. „Ze maakten zich daar heel boos over het grote machtsvertoon van de politie. Ze zoeken naar bewijs dat het een false flag was, een opzet van de overheid om af te kunnen rekenen met staatsvijanden.”

Hoe verklaart u dat?

„Internet heeft de groepen steeds meer op één lijn gebracht. Er zijn invloedrijke sites die een eigen verhaal hebben, over het complot van de overheid om met geweld hun leven te overheersen. De beelden die radicale groepen van links en rechts uit Boston zagen, al die zwaarbewapende agenten op straat, pasten precies in dat wereldbeeld. Zo gaf deze, mogelijk islamitisch gemotiveerde aanslag weer voeding aan totaal andere groepen. Ze versterken elkaar.”

Hoeveel extremistische groepen zijn er in de VS?

„Er zijn veel groepen die geweld niet schuwen om een politiek doel te bereiken. Jihadisten, neonazi’s, groepen ultralibertairen die alles afwijzen wat overheid is, zogeheten ‘burgermilities’, radicale Afro-Amerikaanse groepen, dit is maar een kleine greep.”

Maar terroristische aanslagen zijn na 11 september 2001 vrijwel niet meer voorgekomen.

„Het zijn groepen die aanslagen kúnnen plegen, maar ze doen het vrijwel nooit. Geweld van deze groepen komt elke dag wel ergens in de VS voor, maar dat is vaak kleinschalig, en krijgt geen landelijke aandacht. Er zijn ook veel aanslagen verijdeld. Denk aan het plan van moslimextremisten in 2011 om een militaire basis in Seattle aan te vallen. En daar komt nog bij dat er veel radicalen zijn die nooit iemand kwaad doen. De Wet van Berger is dat hooguit 15 procent van de Amerikanen radicale politieke of religieuze opvattingen heeft. Van die 15 procent is 1 procent gewelddadig, dat zijn de potentiële terroristen.”

U praat met hen. Wat beweegt hen?

„Overidentificatie met een bepaalde overtuiging, en opvallend vaak een obsessie met het vinden van een vriendin. Het heersende beeld is dat het geïsoleerde jongens zijn, zonder werk. Dat klopt niet. De meeste mensen die aanslagen plegen, hebben een studie, een baan, en vrienden. Ze praten dolgraag over hun ideeën, en hebben gelijkgestemden nodig om hun ideologie te ontwikkelen. De Unabomber [die aanslagen pleegde tussen 1978 en 1995, red.] was een eenling, maar dat was een uitzondering. Daarnaast zijn er psychisch gestoorden met een gewelddadige aanleg, die ook aanslagen plegen, maar strikt genomen geen terrorist zijn. Denk aan James Holmes, de dader van het bloedbad, vorig jaar, in Aurora. Pas als Dzokhar Tsarnaev gaat praten, weten we in welke categorie we hem moeten plaatsen.”

Hoe voorkom je dat extremistische groepen een terreuraanval plegen?

„Ik ben sceptisch over campagnes om jongeren minder radicaal te maken. Ik heb nog nooit bewijs gelezen dat je jongeren kunt deradicaliseren. We moeten accepteren dat extremistische ideeën bestaan. Wat we alleen kunnen doen, is dat we het groepen moeilijker maken hun ideeën te verspreiden. Bijvoorbeeld door YouTube-of Twitteraccounts sneller te sluiten. Dat ligt gevoelig in Amerika, want het raakt aan vrijheid van meningsuiting, maar het is de enige maatregel die effectief zou kunnen zijn.”