‘Steenkool verdringt het gas’

Gas kan een belangrijke rol spelen in de overgang naar duurzame energie. „Maar helaas zien we een mix van kolen, nucleair en duurzaam ontstaan.”

Met de aanleg van de Noord-Zuid-route, hier bij Beuningen in 2009, bereikt transporteur Gasunie nog meer afnemers.
Met de aanleg van de Noord-Zuid-route, hier bij Beuningen in 2009, bereikt transporteur Gasunie nog meer afnemers. Foto Flip Franssen

In de zwaar beveiligde bunker onder het gebouw van de Gasunie in Groningen wordt geconcentreerd gewerkt. Achter deuren van gepantserd staal volgt een tiental medewerkers de bewegingen van het aardgas. Gronings gas, Russisch gas, Noors gas.

De commandopost is op alle eventualiteiten voorbereid: het gas moet altijd kunnen stromen. Van noord naar zuid, naar bedrijven en huishoudens, binnen de grenzen en daarbuiten. Nederland leeft op gas en vult er de schatkist mee.

Maar de energiewereld is in beweging. Eind dit jaar besluit minister Kamp van Economische Zaken hoe het verder moet met het Nederlandse aardgas. Na een reeks aardbevingen is de vraag gerezen of er nog aardgas gewonnen kan worden en zo ja, hoeveel. Intussen neemt de vraag naar aardgas in Nederland af. Energiecentrales, belangrijke afnemers van gas, stoken liever op de goedkope steenkool uit de Verenigde Staten. En dan is er nog het nieuwe Duitse beleid, de Energiewende, die de markt verstoort met gesubsidieerde duurzame stroom.

De Europese energiepuzzel wordt steeds ingewikkelder. En tegenstrijdig, zegt Paul van Gelder, bestuursvoorzitter van Gasunie. Morgen presenteert hij de jaarcijfers over 2012: nu al is duidelijk dat er in Nederland minder gas is verbruikt en meer steenkool. Dat is schadelijk voor de uistoot van CO2. „Een combinatie van gas en duurzame energie zou goed zijn voor een duurzame energiemix, maar helaas zien we in Europa een mix van kolen, nucleair en duurzaam ontstaan.”

Wat leren we daar uit?

„Dat energie internationaal is en dat we te lang hebben gedacht dat we in Nederland nationaal beleid konden voeren. En daar worden we nu voor gestraft. Ze gaan straks drie nieuwe kolencentrales opstarten – één hier in de Eemshaven en twee op de Maasvlakte – met alle gevolgen voor de stroomprijs. Dat is het risico als je het energiebeleid te veel nationaal neerzet.”

Toch transporteert Gasunie twee keer zo veel gas als er wordt verbruikt in Nederland, waar gaat dat heen?

„Naar Engeland, België, Duitsland. Nederland is steeds meer een doorvoerland voor gas aan het worden. Op gasgebied zijn er al heel veel fysieke connecties, de markt is redelijk geïntegreerd. Gasunie is een van de initiatiefnemers voor een Europees boekingsplatform. Dat betekent dat een klant die in Engeland Russisch gas bestelt via één boeking het gas in Engeland kan krijgen. Vroeger moest hij eerst bij het ene netwerkbedrijf capaciteit boeken, en dan naar het volgende.”

Maar intussen zegt de tuinder die zijn kas warm moet stoken: de gasprijs blijft voor mij veel te hoog.

„Ik snap het punt van die tuinder, maar je ziet wel verandering komen. We kwamen in het verleden van een zeer beperkt aantal leveranciers van gas, die altijd contracten eisten van 10, 15 jaar, met een olie-indexatie. Dat heeft die hoge gasprijs toen veroorzaakt. Wij hebben daarom een marktplaats gecreëerd voor transportbedrijven, waar een prijs ontstaat op basis van vraag en aanbod. Die markt kent steeds meer spelers en steeds meer aanbod. Veel gascontracten worden nu niet meer voor 15 jaar afgesloten, maar voor een kortere termijn: 3 tot 5 jaar.”

Gasunie werkt nauw samen met het Russische Gazprom. De angst bestaat dat de Russen om politieke redenen de kraan zouden kunnen dichtdraaien.

„Gazprom is een lange termijnproducent waar we al heel lang een relatie mee hebben; al vóór de val van de Muur. Gazprom heeft in al die tijd nog nooit de gasleveringen aan Nederland en Duitsland onderbroken. Het is belangrijk te beseffen dat Gazprom ook afhankelijk is van Europa. Rusland is nog steeds een grondstoffeneconomie. Die kraan gaat dus nooit dicht. Bovendien zorgen we voor diversificatie. Ik sta garant voor levering van energie aan de Nederlandse samenleving, waar we ook opereren.”

Investeringen in Duitsland hebben Gasunie 1,5 miljard gekost. Er wordt gepleit voor aanpassing van het project Gasrotonde omdat het te duur is.

„Het is geen project, maar een strategisch concept om Nederland op lange termijn leveringszekerheid te kunnen bieden bij een aflopende Groningenproductie; in combinatie met export. Binnen dit concept heeft Gasunie een aantal projecten ontwikkeld. Zo hebben we het Nederlandse netwerk versterkt met de Noord-Zuid-route. Maar bijvoorbeeld TaQa ontwikkelt de Bergermeer gasopslag. Dus onder dat strategische concept zitten meerdere projecten die allemaal een eigen rendement moeten laten zien.”

Stel dat de productie van het Nederlandse aardgas wordt teruggedraaid. Wat zijn dan de consequenties voor de gasrotonde?

„Er zijn alternatieven. We hebben nu gasopslagen, wij kunnen importgas omzetten in Groningengas. Je kunt de gasproductie niet zomaar stopzetten. Wel op termijn uitfaseren. De minister komt eind dit jaar met zijn oordeel.”