‘Nieuw hoofdstuk’ voor EU en Birma

Birma hervormt en de EU heft daarom na ruim 20 jaar haar economische sancties op. Maar is het daarvoor niet te vroeg?

Hoe schizofreen de ontwikkelingen in Birma zijn, werd gisteren weer bewezen. Terwijl de Europese ministers van Buitenlandse Zaken op hun vergadering in Luxemburg besloten de economische sancties tegen Birma op te heffen, presenteerde Human Rights Watch een rapport waaruit volgens de mensenrechtenorganisatie blijkt dat de Birmese autoriteiten bijdroegen aan etnische zuiveringen van de islamitische Rohingya-minderheid.

1Waarom worden de sancties opgeheven?

Goed gedrag. Volgens de 27 ministers is het tijd „een nieuw hoofdstuk” te beginnen in de relaties met Birma. In een verklaring schrijven de ministers dat ze de ontwikkelingen in het land van de afgelopen twee jaar steunen. Er wordt gewerkt aan een sterk parlement, vrijheid van meningsuiting en maatregelen tegen corruptie. Langzaam maar zeker hervormt en democratiseert Birma. Dat wil de EU belonen door de economische sancties definitief te schrappen. In 2012 waren de embargo’s al tijdelijk opgeschort. Ook de Verenigde Staten hebben hun sancties al versoepeld, zij het nog niet geheel opgeheven.

2Hebben de sancties geholpen?

Vanaf 1990 voerde de EU steeds strengere sancties in tegen Birma. Bilaterale steun werd geschrapt, er werd een wapenembargo ingesteld en de betrekkingen tussen Europese en Birmese bedrijven werden aan banden gelegd. De handel in hout, goud, diamanten, jade en andere grondstoffen werd verboden. Ook investeringen in die sectoren vielen onder het verbod. Het doel was de militaire junta te isoleren en te ontdoen van hun oorlogskas.

Het is twijfelachtig of dat gelukt is. Er golden geen VN-sancties op Birma en zo kon het naburige China gewoon handel drijven, hout kappen en grondstoffen delven. Ook konden bedrijven als de Franse oliemaatschappij Total en telecombedrijf Alcatel-Lucent jarenlang zaken doen in Birma, aangezien energie en telecom niet onder de sancties vielen. Mensenrechtenorganisaties betoogden vaak dat vooral de gewone Birmezen de dupe waren. Sommige experts in Aziatische betrekkingen, zoals de Singaporese oud-diplomaat Kishore Mahbubani, zeggen juist dat de toenadering die Zuid-Oost Aziatische landen hebben gezocht met Birma meer heeft bijgedragen tot de verandering dan het isolement dat de EU en de VS creëerden.

3Is Birma nu internationaal gezien een normaal land?

Nog niet helemaal. De EU handhaaft het wapenembargo. Maar Birma is wel hard op weg een normaal lid van de internationale gemeenschap te worden. De Birmese president Thein Sein werd tijdens zijn rondreis door Europa met alle egards ontvangen in Brussel, Finland en Italië. Ook oppositieleider Aung San Suu Kyi, tot voor kort een voorstander van sancties, gaat internationaal de boer op om haar land te verkopen. Deze week was ze in Japan, met als doel zo veel mogelijk investeringen aan te trekken.

Zelfs het Birmese leger mocht in februari meedoen aan operatie Cobra Gold, een gezamenlijke militaire oefening waar troepen uit, onder meer, de VS, China, Japan en Thailand aan meededen.

4Maar volgens mensenrechtenorganisaties gaat het toch niet goed in Birma?

De spanningen tussen moslims en boeddhisten lopen juist op. Bij aanvallen waar ook boeddhistische monniken bij betrokken waren in het hart van Birma vielen vorige maand 43 doden. Gevreesd wordt dat het geweld elk moment kan escaleren. Ook de Rohingya’s, een niet-erkende islamitische minderheid, worden nog steeds bedreigd en verjaagd. Ook de EU-ministers zeiden gisteren bezorgd te zijn over het onderlinge geweld en het lot van de Rohingya’s. Volgens Human Rights Watch is er sprake van etnische zuivering van Rohingya’s en zijn de autoriteiten en het leger daarbij betrokken. HRW noemde de opheffing van de sancties vanmorgen „voorbarig”. In 2015 zijn er weer verkiezingen in Birma. Pas als die eerlijk en vreedzaam verlopen, zal Birma internationaal volledig gerehabiliteerd worden.