Misbruik van belastingtoeslagen

Staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD) wil het huidige systeem van huur- en zorgtoeslagen aanpassen nu Bulgaarse bendes hiervan misbruik maken. De fraudeurs komen met een vervalste werkgeversverklaring en een nephuurcontract naar Nederland en vragen hier vervolgens toeslagen aan, zo werd dit weekeinde duidelijk. Zeven vragen over het systeem van de toeslagen.

Waarom zijn de toeslagen in het leven geroepen?

Met de toeslagen krijgen mensen compensatie voor de kosten die zij maken op het gebied van zorg, huur en kinderen. Dat zou via de Belastingdienst ook kunnen gebeuren door belastingverlaging, maar mensen die weinig of geen inkomen hebben betalen al weinig belasting. Dan zet een verlaging weinig zoden aan de dijk.

De Belastingdienst keert de toeslagen uit. Dat betekent dat de fiscus behalve inner van belastingen ook een uitkeringenfabriek is. Dat begon in 2005, toen de kinderopvangtoeslag werd ingevoerd. Een tegemoetkoming voor de huur en voor de kosten van de zorgverzekering volgde.

Hoeveel mensen krijgen deze toeslagen toegewezen?

Inmiddels worden jaarlijks meer dan 8,5 miljoen toeslagen verstrekt. Zo’n 10 miljard euro komt jaarlijks bij 6 miljoen huishoudens terecht die een of meer toeslagen ontvangen. De zorgtoeslag – een tegemoetkoming voor de kosten van de zorgverzekering – wordt bijna zes miljoen maal uitgekeerd. Voor de huurtoeslag komen 1,3 miljoen mensen in aanmerking. Verder krijgen ruim één miljoen mensen een zogeheten kindgebonden budget: dat is een toelage voor lage inkomens naast de kinderbijslag. En tot slot worden jaarlijks een half miljoen toeslagen voor kinderopvang verstrekt.

Hoe kan er gefraudeerd worden met de toeslagen?

Veel mensen hebben de toeslagen nodig om rond te komen. Daarom keert de Belastingdienst eerst de toeslag uit en kijkt daarna pas of iemand wel recht heeft op het geld. Zo kan het gebeuren dat een zorgtoeslag wordt betaald zonder zorgverzekering en een kinderopvangtoeslag zonder kinderopvang.

Geld terugvorderen is vaak een lastige klus. Dat komt doordat zogenoemde windhappers, mensen die geen inkomen hebben maar wel toeslagen ontvangen terwijl ze er geen recht op hebben (zoals de Bulgaren), vaak plotseling verdwenen zijn. En, bijkomend probleem; van een kale kip kun je niet plukken.

Hoe vaak wordt er fraude gepleegd?

Over het aantal incidenten kon de Belastingdienst gisteren nog geen duidelijkheid geven. De halfjaarlijkse rapportage van de Belastingdienst van eind vorig jaar liet wel zien hoeveel inspanningen er nodig zijn om tot definitieve – en dus hopelijk kloppende – toeslagen te komen. Van de 8,7 miljoen toeslagen die er in 2009 zijn uitgekeerd, bestaan drie jaar later rond 100.000 gevallen nog vraagtekens. De Belastingdienst is dan nog altijd op zoek naar nadere gegevens, bijvoorbeeld over de hoogte van de inkomens. Over de toeslagen in 2011 bestaan een jaar later in een kwart van de gevallen nog vraagtekens. Dan gaat het om 1,7 miljoen toewijzingen van toeslagen.

Soms gaat het om onduidelijkheden, soms om regelrechte fraude. Vorig jaar ontdekte de Belastingdienst dat in 22.000 gevallen onterecht een zorgtoeslag werd uitgekeerd: die mensen bleken helemaal niet tegen ziektekosten verzekerd te zijn, en dus hadden ze geen tegemoetkoming nodig. In totaal ging het om 20 miljoen euro.

Hoeveel geld loopt de Belastingdienst mis?

De omvang van fraude met toeslagen is moeilijk te schatten. De Belastingdienst kan niet aangeven hoeveel fraude in totaal wordt opgespoord. Uit een recente enquête van vakbond Abvakabo bleek dat ambtenaren uitgaan van een totale fraude – onterechte toeslagen en te lage aangiftes – van 4 miljard euro per jaar. De ambtenaren zeggen dat zij op grote schaal fraude zien, maar dat door taakverzwaring en onderbezetting geen gedegen controles van aangiften uitvoeren of kijken naar inkomensafhankelijke toeslagen.

Wordt de fraude überhaupt wel bestreden?

Sinds half 2012 zijn twee teams van 25 medewerkers opgericht die zich specifiek richten op de fraude met toeslagen. Zij hebben de afgelopen tijd 5.900 ‘fraudesignalen’ behandeld: zo’n 55 miljoen euro is inmiddels teruggevorderd of niet uitgekeerd. Volgens het zogeheten Beheersverslag 2011 van de Belastingdienst houden 666 medewerkers toezicht op het verstrekken van toeslagen.

Wat kan er verder tegen de fraude worden gedaan?

Het lijkt er nu op dat staatssecretaris Weekers voortaan eerst wil kijken of een toeslag wel terecht uitgekeerd wordt, voordat die de deur uitgaat. Hij gaat daarover binnenkort met de Kamer in overleg. Een andere manier om fraude te voorkomen is het direct overmaken van bijvoorbeeld de huurtoeslag aan de verhuurder. In de praktijk gebeurt dit nog niet.