Als het maar niet over het boek gaat

Bij de nieuwe Dan Brown, die 14 mei verschijnt, zijn twee boektrailers gemaakt Ze zijn zo slecht dat ze onmogelijk goed voor de verkoop kunnen zijn Waarvoor dient de boektrailer eigenlijk?

Mede werker Boeken

De boektrailer was beter dan het boek – dat hoor je nou nooit. Toch kun je je voorstellen dat de trailer soms beter is. In het geval van het volgende maand te verschijnen Inferno van Dan Brown mag je trouwens hopen dat het boek beter is, want het is een weinig boeiend filmpje, een beetje plichtmatig zelfs. Het filmpje moet het vooral hebben van de suggestieve muziek, verder zien we hier en daar een krantenknipsel liggen, en is er veel duister beeld waartussen af en toe een glimp te zien is van een getekende Danteske hel.

De hel van Dante heeft het altijd beter gedaan dan de twee andere delen van zijn De goddelijke komedie – de hel spreekt nu eenmaal meer tot de verbeelding dan loutering, laat staan de hemel. Daar speelt de trailer ook op in: het oude meesterwerk krijgt mystieke dimensies die naadloos te plakken zijn op het nieuwe boek, codes en getallen vliegen ons alweer om de oren: wanneer de muziek zwaar wordt aangezet zien we opeens drieën en negens in beeld. De climax van het filmpje bestaat ook uit cijfers: 14/5 – maar dat is geen geheime code, het is gewoon de datum waarop het boek zal verschijnen.

Een beetje een anti-climax: de tijdloze hel teruggebracht tot zulke tijdgebonden getalletjes.

Nu is Inferno, of beter gezegd Dan Brown, zo groot dat de uitgever twee boektrailers heeft gemaakt. De eerste is voor het gewone Dan Brown-publiek, de tweede voor de intellectueel – of beter gezegd, de lezer die denkt dat Dan Brown niet alleen spannende, maar ook interessante boeken schrijft. In dit veel langere filmpje (meer dan vier minuten!) legt een kenner uit wat er zo’n beetje in Dantes De goddelijke Komedie staat en hij weet, ondanks het strenge embargo, dat Dan Brown ‘goud in handen heeft’. Florence, in combinatie met de alarmcode van de hel; de kenner lijkt bijna te betreuren dat Dante er niet zelf aan heeft gedacht en sust ondertussen met zijn oeverloze praat de kijker in slaap.

In de meeste trailers – vooral van detectives of vampiergedoe – zie je korte flitsen die het van de muziek moeten hebben. Al die muziekjes lijken ook op elkaar, ik vermoed dat we hier te maken hebben met een soort Dick Wolf (de producent achter alle Law & Order-varianten) van de boektrailer. De suspense komt van het geluid en de cliffhanger bestaat net als bij Brown in de regel uit de verschijningsdatum. Het heeft iets opmerkelijks, zo’n Gesamtkunstwerk – beeld, geluid en decor – dat niet terugdeinst voor de tijdelijkheid.

Een andere variant, meestal ingezet voor serieuzere fictie, toont een auteur die een fragment voorleest en dan gepijnigd in de camera kijkt. Met een beetje mazzel krijg je een blik op de werkkamer en zie je de auteur denken of in gesprek met iemand aan wie hij zijn poëtische marteling voorlegt. Of we zien een wetenschapper die uitlegt waar het boek over gaat, voor het geval iemand van plan is het bij de boektrailer te laten.

Het is de vraag in hoeverre de verkoop daadwerkelijk door die filmpjes wordt beïnvloed, waarschijnlijk profiteert vooral het eBook van de directe doorklikbaarheid, reden waarom in de Verenigde Staten en Engeland zo’n trailer inmiddels standaardprocedure is. In Nederland wacht de doorbraak van de boektrailer nog op de doorbraak van het eBook.

Met dat alles is niet gezegd dat het onmogelijk is om een goede boektrailer te maken. Helemaal niet. Er zijn zelfs prijzen voor de beste boektrailer – zo is het spotje voor Going West van Maurice Gee bekroond. In dit – inderdaad fraaie – filmpje zie je letterlijk een boek tot leven komen: de letters worden gras en bomen, een kunstwerkje dat zich vrijwel van zijn aanleiding heeft losgezongen.

En dat is misschien óók weer niet effectief, althans, ik heb Going West niet gelezen. Kan een goeie boektrailer ook commercieel effectief zijn?

Tot twee jaar geleden zou ik volmonding ‘nee’ gezegd hebben, maar toen kwam Henk van Straten met een hele reeks filmpjes ter promotie van zijn roman Superlul. In die filmpjes krijgt Henk van Straten geen respons van zijn uitgever Oscar van Gelderen en om te voorkomen dat alleen familie en vrienden zijn boek zullen kopen, gaat Van Straten bij bekende Nederlanders langs. Maar James Worthy wil geen quote leveren en Theo Maassen maakt zijn camera kapot. Grappig, goed gemaakt, en getuigend van een zelfspot die je niet vaak ziet in de letteren.

Of het zou bij P.F. Thomése moeten zijn, wiens trailer voor Het bamischandaal bestond uit protesterende Chinezen die het niet eens waren met zijn inschatting van de bamikwaliteit in Shanghai, vergeleken met die in Tilburg.

Van Straten en Thomése, de een drijft de spot met het auteurschap, de ander met de invloed van literatuur – maar beide trailers zijn vooral zo geslaagd omdat ze niet proberen het boek recht te doen.

Heeft Superlul nou beter verkocht dankzij dit filmpje? Henk van Straten: „Dat weet ik niet, want ik weet niet hoeveel er zou zijn verkocht zonder die trailer. Tegelijkertijd verscheen mijn roman Salvador zonder trailer en die heeft het in de verkoop net zo goed gedaan. Wel kreeg ik meer aandacht. Het filmpje is 20.000 keer bekeken en ik werd uitgenodigd voor het tv-programma Buitenhof, voor een discussie over het oeroude gegeven: draait het allemaal niet te veel om promotie in plaats van het boek zelf. Opeens zat ik door de trailer in de hoek van de auteurs die vooral met promotie bezig zijn. Zo’n filmpje kan dus ook averechts werken, je wordt in een hoek gedrukt.

„Voor een boektrailer vind ik dat een filmpje een meerwaarde moet hebben, in plaats van de inhoud van een boek in een filmpje van anderhalve minuut te stoppen. Dat is meestal het geval bij die dingen: 80 procent is gênant slecht. Ik weet dan ook niet of ik bij mijn volgende roman weer een boektrailer doe – ik krijg eigenlijk een beetje een slappe lul van boektrailers.”

Zelf een boektrailer laten maken? Dat kan via onder andere boektrailer.nl