Akkoord maakt alles onzeker

De oppositie wil snel uitsluitsel over mogelijke extra bezuinigingen. Zo niet, dan dreigt ze nergens meer aan mee te werken.

Ministers gisteren tijdens het Kamerdebat over het sociaal akkoord: Dijsselbloem, Kamp, Rutte en Asscher.
Ministers gisteren tijdens het Kamerdebat over het sociaal akkoord: Dijsselbloem, Kamp, Rutte en Asscher. Foto Maarten Hartman

Een paar maanden onderhandelen met de sociale partners. Een week bespiegelingen in de media. En een dag lang debatteren in de Tweede Kamer. Weten we nu eindelijk of alle maatregelen uit het sociaal akkoord kunnen worden uitgevoerd?

Het antwoord is nee.

Sterker, niet alleen wat de aanpassingen van WW, ontslagrecht, flexwerk en pensioenen betreft is onzeker of ze ongeschonden door Tweede en Eerste Kamer komen. De oppositie heeft ook gedreigd andere hervormingen – zoals de ingrijpende bezuinigingen in de langdurige zorg – te blokkeren.

Eerst het goede nieuws van het debat over het sociaal akkoord, gisteren in de Tweede Kamer: slechts één partij, de PVV, wijst de afspraken tussen kabinet en polder categorisch af. De meeste partijen, inclusief de SP, spraken in voorzichtig positieve bewoordingen over het akkoord, of onderdelen ervan. Dat is winst voor het kabinet, dat wegens een minderheid in de Eerste Kamer op zoek is naar steun van de oppositie.

Nu het slechte nieuws: behalve coalitiegenoten VVD en PvdA sprak ook geen enkele partij steun uit. Met name het CDA, vermoedelijk cruciaal om de afspraken uit het akkoord in wetgeving om te zetten, hield zich op de vlakte. Fractieleider Sybrand van Haersma Buma treedt de uitwerking ervan „open tegemoet”. Maar hij weigerde zijn zegen te geven aan het akkoord als geheel. „Het CDA tekent niet bij het kruisje.”

De onzekerheid over steun van het CDA en andere oppositiepartijen heeft de coalitie deels aan zichzelf te danken. Het kabinet verzon een truc om de wiebelige vakbeweging achter hervormingen op de arbeidsmarkt te krijgen. Het pakket extra bezuinigingen van 4,3 miljard euro, vorige maand gepresenteerd om het begrotingstekort volgend jaar onder de Brusselse eis van 3 procent te houden, is voorlopig van tafel. Daarmee kon FNV-voorzitter Ton Heerts zijn achterban paaien voor het sociaal akkoord. Tijd en consensus gekocht in de polder.

Maar het kabinet heeft tegelijk een probleem voor zichzelf gecreëerd in het parlement, zo bleek gisteren. De voltallige oppositie wil snel duidelijkheid over de extra bezuinigingen. Krijgt ze die niet, dan kan het kabinet steun voor delen van het sociaal akkoord – én eventuele volgende akkoorden – op zijn buik schrijven, dreigde D66-leider Alexander Pechtold.

Over de inhoud van het akkoord ging het gisteren slechts marginaal. Pechtold uitte zorg over het gegeven dat werkgevers en werknemers in de toekomst weer de regie krijgen over de uitvoering van de WW. Emile Roemer (SP) had kritiek op het voorlopig schrappen van het quotum voor arbeidsgehandicapten. En CDA’er Buma vroeg zich af waarom de product- en bedrijfschappen in de landbouw niet gewoon kunnen blijven bestaan. Dat was het wel zo’n beetje.

Ook voor het feit dát er eindelijk een sociaal akkoord ligt, kreeg het kabinet weinig applaus. De coalitie probeerde het nog wel: is het niet geweldig dat we in Nederland in tijden van crisis besluiten om – in de woorden van premier Rutte – „klassiek samen de schouders eronder te zetten”? De reacties waren lauw. „Enigszins hysterisch noemt de premier het akkoord historisch”, zei Arie Slob van de ChristenUnie.

Het grootste deel van het debat ging over het pakket aan extra bezuinigingen: hoe, of en wanneer komen die er? Vrijwel zeker, zei VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra: als de economie niet aantrekt, komt het pakket vóór Prinsjesdag gewoon weer ter tafel. In zijn geheel. En als het nodig is, voegde Zijlstra eraan toe, bezuinigt het kabinet zelfs nog méér dan 4,3 miljard. PvdA-leider Diederik Samsom maakte echter duidelijk dat, vanwege de belofte aan de vakbonden dat het nu van tafel is, voorlopig niet hardop over de inhoud gepraat kan worden.

Het kabinet stuurt de uitwerking van het sociaal akkoord uiterlijk dit najaar in afzonderlijke wetten naar de Tweede Kamer, zei minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA). De coalitie wil ze vóór de zomer van 2014 door de Tweede en Eerste Kamer loodsen.

Intussen wacht de volgende cliffhanger. Het kabinet hoopt binnenkort een deal te sluiten over miljardenbezuinigingen in de langdurige zorg (AWBZ). Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) zal daar heel binnenkort zijn plannen over bekendmaken en hoopt nog voor de zomer op een overeenkomst met oppositiepartijen. Of die er gaat komen, is sinds gisteren een stuk onzekerder.