Katholicisme zonder hel

De beste tip die ik als schrijver ooit kreeg was ‘blijf je verbazen’ maar voor het eerst in mijn loopbaan kan ik zonder dat advies. Rond de financiële sector komt de verbazing vanzelf – al is ‘verbijstering’ misschien een beter woord. Of ‘vertwijfeling’.Daar gaan we: afgelopen week verscheen hier in Londen een rapport van de

De beste tip die ik als schrijver ooit kreeg was ‘blijf je verbazen’ maar voor het eerst in mijn loopbaan kan ik zonder dat advies. Rond de financiële sector komt de verbazing vanzelf – al is ‘verbijstering’ misschien een beter woord. Of ‘vertwijfeling’.Daar gaan we: afgelopen week verscheen hier in Londen een rapport van de Commission for Banking Standards, een parlementaire onderzoekscommissie vol zwaargewichten, vaak zelf afkomstig uit de sector. De commissie deed uitgebreid onderzoek naar het faillissement in 2008 van HBOS, een bank die de Britse belastingbetaler met meer dan 20 miljard pond verliezen wist op te zadelen. (Raar hoeveel onschuldiger het klinkt als je zegt dat HBOS ‘omviel’ en moest worden ‘gered’).

Als mensen puur handelen uit hebzucht zijn ze nog rationeel, maar hoe houd je toezicht op mensen die zichzelf voorliegen?

Eerste verbazing: HBOS verstrekte hypotheken aan gewone mensen en was dus geen zakenbank vol klassieke traders en dealmakers. Je hoort vaak dat de crisis ontstond doordat zakenbanken mochten fuseren met huis-, tuin- en keukenbanken. Maar het eveneens failliete Lehman Brothers was juist een pure zakenbank, en HBOS dus een pure niet-zakenbank.

Tweede verbazing: ook zonder de financiële crisis was HBOS uiteindelijk ingestort. De bank werd gerund volgens een strategie die tot faillissement moest leiden. Het rapport noemde de top van HBOS dan ook niet alleen incompetent, maar ook delusional – waanzinnig, in de betekenis van: levend in een waan. De commissie was diep geschokt hoe de HBOS-top weigerde toe te geven: we konden er gewoon niks van.

Dit is een angstaanjagende bevinding: als mensen puur handelen uit hebzucht zijn ze althans nog rationeel – en daarmee aan te pakken door wijziging van de prikkels waaraan ze blootstaan. Maar als mensen zichzelf zo succesvol voorliegen dat ze gewoon niet meer zien waar ze mee bezig zijn…hoe houd je daar toezicht op?

Toch zou je op z’n minst die prikkels kunnen wijzigen door een systeem in te voeren dat wel ‘kapitalisme’ wordt genoemd: wie slaagt plukt daar de mooie vruchten van, maar wie faalt draagt ook persoonlijk de gevolgen.

En hier zit de grootste verbazing, of verbijstering, rond HBOS: de hoogste sanctie die de HBOS-top nu boven het hoofd hangt, is levenslange verbanning uit de financiële sector.

U las dat goed. Nadat deze mannen 20 miljard pond verloren, vonden ze gewoon weer nieuwe banen in de sector – eentje werd zelfs toezichthouder! Oh ja, Sir Corby van HBOS heeft zijn ridderonderscheiding ingeleverd. Want die had de Labour-regering hem gegeven wegens „verdiensten voor de financiële sector”.

Wat voor incentive structure is dit? Mij lijkt een bonus naar aanleiding van winsten die nadien omslaan in extreem grote verliezen, een onterecht uitgekeerde bonus. Maar de HBOS-mannen hoeven hun bonussen niet in te leveren. Laat staan dat ze andere financiële sancties krijgen opgelegd. Sir Corby behoudt zelfs zijn pensioen van 600.000 pond, al levert hij daar nu 30 procent van in. En hij heeft ‘sorry’ gezegd.

Dit is katholicisme zonder hel, het meest ondubbelzinnige signaal dat je kunt sturen naar bankiers die op dit moment overwegen te gaan doen wat HBOS deed; je eigen inkomsten oppompen door almaar meer risico’s te nemen, de rekening kan naar de staatskas.

Een vriendin hier in Londen werkt met moeilijk lerende kinderen. Ze vertelt dat ze door de bezuinigingen steeds vaker moet terugvallen op ‘chemische sedatie’ – in wezen kinderen platspuiten. „We hebben gewoon niet genoeg medewerkers”, zegt ze vertwijfeld, en de echte bezuinigingen beginnen pas.

Laatste verbazing: dat iedereen dit maar blijft pikken.

    • Joris Luyendijk