Snel naar puntenel

datum: 2003-09-01
datum: 2003-09-01

Er dreigt een oorlog tussen Noord-Korea en de rest van de wereld. Vandaar dat we van tijd tot tijd op onze televisie beelden van de televisie in dat gevaarlijke land zien. Het mooist vind ik een jongedame die waarschijnlijk het nieuws voorleest. Ik versta geen Koreaans maar dat hoeft bij haar ook niet. Wat een toonbeeld van krijgshaftigheid is dat meisje. Ieder woord is op zichzelf al een kernbommetje. Klanken, volume, intonatie, oogopslag, alles draagt ertoe bij de indruk te wekken dat zij het gevaarlijkste meisje ter wereld is.

En dan komen de beelden van het marcherende Noord-Koreaanse leger. Ook niet mis. Ik denk aan de Wehrmacht en het Rode Leger. De camera zoemt in op een paar geweldige gebouwen aan de rand van het plein. Veel pilaren, hoog, rechthoekig, 100 procent ouderwetse grimmigheid. De totalitaire architectuur. Ten slotte komt de grote leider Kim Jong-un nog even glimlachen.

Ik besef dat Noord-Korea behalve een gevaarlijke ook een beklagenswaardige natie is, die zo vlug mogelijk gedemocratiseerd zou moeten worden. Maar toch doet die korte reeks beelden me een zeker plezier. Ik ben een kind van de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog. Als dit uiterst strijdvaardige meisje begint te praten, denk ik aan Frank Sinatra, ‘You make me feel so young’, een van zijn succesnummers, uit 1946. Kijk op YouTube, daar zingt hij dit nummer in Londen, 1971. Dat is het sterfjaar van Nikita Chroesjtsjov, een van de uitvinders van de vreedzame coëxistentie. Terwijl ik naar Sinatra luister springt er een reclame op het beeld. Maak dit tot uw ringtone! We zijn weer in 2013.

Iedere beschaving ontwikkelt in iedere historische periode bij het behoud van de oorspronkelijke taal een eigen vocabulaire, intonatie, een algemene stijl van spreken. Nooit zal ik mijn diepste verbazing vergeten toen ik als jongetje van een jaar of tien hoorde hoe minister-president Hendrik Colijn de 350ste sterfdag van onze koloniale geweldenaar Jan Pieterszoon Coen herdacht. Colijn hield een toespraak in een kerk in Hoorn. Ik zag en hoorde het in de nieuwsbioscoop Cineac. Daar rolde een donderende redevoering de zaal in, ongelofelijk plechtig maar er klonk ook een dreigende ondertoon. Wie niet gelooft dat Coen een groot vaderlander was, zal door God zwaar gestraft worden. Amen. Dat hoorde zo. Het was een periode waarin God, Vaderland en Oranje in het openbare leven ruimschoots aanwezig waren. Wij waren thuis moderner.

Wanneer is de klad in de Colijn-beschaving gekomen? Op 10 mei 1940. De oorlog is de oorzaak van de radicale generatiebreuk die zichtbaar is geworden in de jaren vijftig toen de pubers van 1940 volwassen waren. Ik ben nog altijd van mening dat de tiende mei een nationale herdenkingsdag zou moeten zijn, omdat toen de grondslag voor een nieuw Nederland is gelegd. Daarover heb ik nu genoeg gezeurd. De volgende breuk komt op 9 november 1989 met de val van de Berlijnse Muur, het einde van de Koude Oorlog, die hier veertig jaar het politieke, culturele en economische leven heeft bepaald. Voor de jongens en meisjes die dan een jaar of twaalf zijn, breken de beslissende jaren van hun opvoeding aan. Geen angst voor de kernbom en het rode gevaar, begin van de eeuwige economische groei (dachten we) en de geboorte van internet.

De triomf van de vrije markt in combinatie met de digitale revolutie heeft onze cultuur, ambities, omgangsvormen en spreektaal opnieuw radicaal veranderd. Als je destijds in de Deutsche Demokratische Republik woonde, hoorde je om de haverklap het partijlied. ‘Die Partei, die Partei, die hat immer recht’, enz. Dat was deel van de indoctrinatie. Aan deze kant van het IJzeren Gordijn begon toen de overvloed al aardig te groeien; daar was alles schaars. Nu worden we overal in de westelijke wereld dagelijks blootgesteld aan de commerciële indoctrinatie die reclame wordt genoemd. We moeten zoveel mogelijk guhnietuh! en om dat aan ons verstand te brengen, zien we in de supermarkt een bediende langs de schappen hossen, mooie meisjes hemelsverheerlijkt van een toetje smullen en horen we mannen met een Amerikaans-zware stem een film aanbevelen. Nu in de bioscoop! En dan is er nog een digitale faciliteit: je kunt iedereen anoniem, ongestraft de huid vol schelden. Wat een genot.

Voor al die heerlijkheden hoef je je huis niet meer uit. Bestel nu snel, bij Pietpuntenel, zegt een meisje met een verleidelijke stem. Dat is het Sesam open u, het simsalabim van de nieuwe generaties. Puntenel, en het rijmt ook nog op snel. De gebraden duiven vliegen je met digitale snelheid in je mond. Dat is een wezenstrek van de nieuwe cultuur. Verder zoveel mogelijk de klemtoon op de eerste lettergreep leggen en elkaar allemaal altijd tutoyeren. Leuk puntenel.