Nieuwe rel rond ‘Egyptische Jon Stewart’ - wat is er nu aan de hand?

Een tweet van de Amerikaanse ambassade in Kairo heeft de gemoederen rond Egyptische komiek Bassem Youssef verder doen oplaaien. Wie is hij precies en waarom is er zo veel om hem te doen?

De Egyptische tv-presentator Bassem Youssef zondag na zijn verhoor.
De Egyptische tv-presentator Bassem Youssef zondag na zijn verhoor. Foto AP/ Amr Nabil

Een simpele tweet heeft de gemoederen rond de Egyptische komiek Bassem Youssef verder doen oplaaien. De show van deze ‘Egyptische Jon Stewart‘ ligt al enige tijd onder vuur, omdat daarin het regime van president Morsi en de Islam beledigd zouden worden. De Amerikaanse ambassade in Kairo heeft zichzelf ernstig in verlegenheid gebracht door op haar Twitteraccount te linken naar een monoloog van de échte Jon Stewart, waarin hij Youssef verdedigt. Wie is hij toch, waarom houdt hij het land (nog steeds) bezig en waarom is dit typerend voor het huidige Egypte?

Tweet “ongepast”, Amerikaanse ministerie “geërgerd”

De ambassade linkte in een tweet naar een monoloog van Stewart, waarin hij het opnam voor zijn Egyptische collega en tegelijkertijd zelf president Morsi op de hak nam. Het leidde tot boze reacties van Egyptenaren. De ambassade besloot hierop haar gehele account te verwijderen. Even later verscheen het weer, maar nu zonder de bewuste tweet.

Een woordvoerder van president Morsi noemde de tweet “ongepast” en “niet welkom” voor diplomatieke verhoudingen. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet op haar beurt weten ook geërgerd te zijn door de tweet. Het verwijderen en daarna weer online zetten van het account zou een gevolg van ‘glitches’ zijn geweest.

Stewart: “Hij heeft grapjes en een show, u heeft vliegtuigen en tanks. Niet zo kleinzielig.”

Maar waar ging die tweet dan over? Stewart wijdde in zijn monoloog van afgelopen maandag een deel aan zijn Egyptische collega Youssef, ter verdediging.

Bekijk hier de monoloog:

Hij begon als volgt:

“Oproep tot arrestatie? Wie is die kerel? Hij moet wel een ramp zijn. Wat heeft hij gedaan, de infrastructuur van Egypte gesaboteerd? Vrouwen lastiggevallen op straat? Het Egyptische volk werkloos gemaakt?”

Hij haalt twee voorbeelden uit de show van Youssef aan: de keer dat hij een hoed die Morsi in Pakistan droeg belachelijk maakte en een keer dat hij grapte over het slechte Engels van de president.

“Dat is mijn gehele carrière geweest, zeven jaar lang. Dat is alles dat ik deed. Moet je eens nagaan wat we hier zeggen over de president die we eigenlijk gewoon mogen.”

Hij sluit zijn betoog af met een boodschap aan Morsi:

“U bent de president van Egypte, de erfgenaam van één van de grootste landen en volkeren ter wereld ooit. Jullie mensen hebben de beschaving uitgevonden. (…) De Egyptenaren vonden het schrift uit, het papier, tandpasta. (…) Egypte bouwde de grote piramides. Misschien kunnen jullie de mensen die ze bouwden vragen of ze jullie een wat dikkere huid kunnen geven. Dus hij maakt uw hoeden belachelijk en de beloftes voor een democratisch regime? Waar maakt u zich druk om? U bent de president van Egypte, u heeft een leger. Hij heeft grappen en een show, u heeft vliegtuigen en tanks. (…) Als u zo machtig bent, hoeft u ook niet kleinzerig te zijn.”

Maar wie is Bassem Youssef ook al weer?

Bassem Youssef is een (voormalig) dokter en komiek in Egypte en presenteert een show op de Egyptische zender CBC, genaamd ‘El Bernameg’, wat zo veel als ‘de show’ betekent. Qua decor en qua opzet lijkt de show van Youssef sprekend op die van zijn voorbeeld Jon Stewart. Na een reis door Amerika raakte hij geïnspireerd, begon hij met de show op YouTube en verscheen hij zelfs als gast bij Stewart. Inmiddels is zijn show al enige tijd te zien op de private zender. Daarin maakt hij zoals Stewart satire en is benadert hij het regime van Morsi en de Islam kritisch en komisch.

Kijk hier een het eerste deel van een aflevering van ‘Al Bernameg’, met Engelse ondertiteling:

Maar dat vinden ze in Egypte niet zo leuk. Inmiddels is hij al meerdere keren aangeklaagd, wegens belediging en het ‘beschadigen van de moraal’. Afgelopen week werd hij voor het eerst gearresteerd en verhoord. Een dag later werd hij op borgtocht weer vrijgelaten. En daarmee is het nog steeds niet voorbij. Inmiddels is hij wederom aangeklaagd, nu voor het ‘aanzetten tot een burgeroorlog’.

Bekijk hier een interview dat Youssef maandag aan CNN gaf naar aanleiding van de kwestie:

http://youtu.be/z47kcc900fY

Een trend van aanklachten die de vrijheid van meningsuiting lijken te schenden

Onze correspondent Gert Langendonck legde in NRC in januari dat deze kwestie slechts een volgende is in een lange rij aanklachten:

Het is de zoveelste op een rij waarin acteurs, journalisten, activisten en politici zijn aangeklaagd wegens belediging van president of religie. Een blogger in Opper-Egypte kreeg zes jaar cel omdat hij op Facebook de draak had gestoken met de religie en Morsi. Anderzijds zijn klachten tegen de bekende acteur Adel Imam wegens godslastering, of tegen de actrice Elham Shahin wegens ontucht door de rechters afgevoerd. Shahin keerde zich tegen de tv-prediker die haar had aangeklaagd: hij kreeg een jaar cel voorwaardelijk wegens laster.

Egypte “zet zich volledig in voor vrijheid van meningsuiting”, maar toch wordt de show wellicht gestopt

Als reactie op de kwestie heeft de regering gisteren echter laten weten “zich sterk in te zetten” voor de bescherming van de vrijheid van meningsuiting. Daarmee nam ze afstand van de gerechtelijke kwesties rond Youssef. Er zou vanuit de president geen enkele klacht zijn gestuurd naar aanklagers. De aanklachten tegen Youssef zouden zijn gekomen van burgers. Woordvoerder Omar Amer zei het volgende:

“Vrijheid van meningsuiting wordt gegarandeerd in de grondwet en daarvan zal niet worden afgeweken.”

Maar volgens onze correspondent Gert Langendonck is dat niet helemaal waar, zo schreef hij eerder:

De nieuwe grondwet bevat echter een passage die het beledigen van individuen en de profeten expliciet verbiedt. Mensenrechtenactivisten vrezen dat dit een vrijbrief is voor het beperken van de vrijheid van meningsuiting in Egypte.

Amnesty International reageerde echter verontrust en noemde het een “nieuwe escalatie van door de politiek gemotiveerde gerechtelijke bedreigingen en arrestaties”.

De show is niet veilig, zo bleek dinsdag. Egyptische autoriteiten maakten bekend dat ze de stekker uit privézender CBC zouden trekken, als er niet onmiddellijk een einde kwam aan het “onnacceptabele en beledigende” taalgebruik.