Lek ontmaskert namen achter anonieme offshorebedrijven

Op belastingparadijzen als de Britse Maagdeneilanden worden biljoenen dollars op anonieme offshorerekeningen gezet.
Op belastingparadijzen als de Britse Maagdeneilanden worden biljoenen dollars op anonieme offshorerekeningen gezet. Foto AP / Carnival Cruise Lines

Onder andere de Britse krant The Guardian heeft vandaag, in samenwerking met andere kranten over de hele wereld, de namen van mensen en aandeelhouders achter bedrijven en geheime rekeningen in belastingparadijzen gepubliceerd. Onder hen de president van Azerbeidjan en een naaste van de Franse president François Hollande.

Volgens de krant heeft het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) na lang onderzoek miljoenen gelekte documenten in handen gekregen over onder andere de Britse financiële offshore-industrie op de Britse Maagdeneilanden op de Antillen. De gegevens zijn gelekt vanuit twee bedrijven die offshorediensten aanbieden, een gevestigd in Singapore, de andere op de Britse Maagdeneilanden. Offshorebedrijven zijn in principe legale bedrijven die (deels) zijn vrijgesteld van belastingsplicht en -aangiftes. De bedrijven worden echter ook vaak benut om welvaart geheim te houden en zwart geld weg te sluizen.

Op een harde schijf stonden volgens The Guardian tweeduizend e-mails, informatie over 122.000 offshorebedrijven en rond de 12.000 tussenpersonen. In de documenten staat de identiteit van duizenden vermogende betrokkenen over de hele wereld, van rijke families tot overheidsfunctionarissen.  De hoeveelheid documenten is het tienvoudige van wat Wikileaks naar buiten bracht aan Amerikaanse diplomatieke stukken.

De ICIJ schrijft over haar bevindingen:

“The files identify the individuals behind the covert companies and private trusts based in the British Virgin Islands, the Cook Islands, Singapore and other offshore havens. They include American doctors and dentists and middle-class Greek villagers as well as Russian corporate executives, Eastern European and Indonesian billionaires, Wall Street fraudsters, international arms dealers and families and associates of long-time dictators.”

De belangrijkste namen

Meestal blijven de namen achter offshorebedrijven geheim, schrijft The Guardian. De krant tekende de volgende belangrijkste namen op uit het grootschalige onderzoek, waaraan 36 internationale media (waaronder The Guardian, BBC, het Franse Le Monde, de Süddeutsche Zeitung en Norddeutscher Rundfunk, The Washington Post, de Canadian Broadcasting Corporation (CBC) en ook de Nederlandse Trouw) meewerkten:

  • Drie offshorebedrijven gesticht in 2008 op de Britse Maagdeneilanden op de naam van de dochters van president Ilham Aliyev van Azerbeidjan.
  • Een offshorebedrijf op dezelfde plek, opgericht in 2003, op naam van dezelfde president en zijn vrouw.
  • Jean-Jacques Augier, penningmeester van de presidentiële campagne van de Franse president François Hollande in 2012, zou aandeelhouder van twee offshorebedrijven op de Kaaimaneilanden zijn. Die heeft benadrukt dat er niets illegaal is aan zijn praktijken. Hollande zou van niets hebben geweten. De zaak is extra pijnlijk omdat een van Hollandes ministers momenteel onder vuur ligt voor belastingfraude omdat hij zijn Zwitserse bankrekening twintig jaar lang verborgen heeft gehouden en er meerdere keren over heeft gelogen.
  • De Spaanse kunstverzamelaar Carmen Thyssen-Bornemisza gebruikt offshoregeld om kunst te kopen.
  • Maria Imelda Marcos Manotoc, de oudste dochter van oud-dictator op de Filipijnen Ferdinand Marcos.
  • Olga Shuvalova, de vrouw van Igor Shuvalov, zakenman uit de kringen van de Russische president Poetin en vicepremier.
  • Bayartsogt Sangajav, de oud-minister van Financiën in Mongolië van 2008 tot 2012 moet door het noemen van zijn naam in het onderzoek mogelijk uit de politiek stappen. Hij heeft verklaard dat het een vergissing was om zijn rekening niet aan te geven.
  • De man van een Canadese senator deponeerde meer dan 800.000 dollar in een offshoretrust. Hij betaalde vergoedingen cash en vroeg erom dat schriftelijke communicatie over de trust zoveel mogelijk zou worden beperkt.

De belangrijkste overige bevindingen op een rijtje:

  • Naar schatting gaat het om 32 biljoen dollar (een 32 met twaalf nullen) die op offshorerekeningen zou kunnen staan, aldus The Guardian.
  • Overheidsfunctionarissen, hun families en hun vennoten in Azerbeidjan, Rusland, Canada, Pakistan, de Filipijnen, Thailand, Mongolië en andere landen hebben het gebruik van verborgen rekeningen en bedrijven omarmd.
  • De “mega-rich” gebruiken complexe offshorestructuren om villa’s, jachten, kunstmeesterwerken en andere zaken te kunnen bezitten en grote belastingvoordelen anoniem op te doen, die “niet beschikbaar zijn voor de gemiddelde mens”.
  • Vele topbanken over de hele wereld - waaronder UBS, Clariden en Deutsche Bank - hebben er actief aan meegewerkt om hun klanten te voorzien van anoniem verhulde bedrijven op de Britse Maagdeneilanden of andere offshorebelastingparadijzen.
  • Goed betaalde accountants, tussenpersonen en andere agenten hebben offshoreklanten geholpen hun identiteit te verbergen, waarbij ze vaak onderdak boden aan witwasserij of ander wangedrag.
  • Offshoreparadijzen worden routinematig gebruikt door grootschalige fraudeurs om onrechtmatig verkregen geld te verplaatsen en andere zwendel te verhullen.

The Guardian en het ICIJ benadrukken dat de genoemde personen er niet van worden beschuldigd de wet te hebben overtreden. Toch kan het noemen van de namen, zo blijkt nu al, beschadigend zijn. Veel gebruikers van offshore voeren gewoon legale transacties uit, maar het team achter het onderzoek stelt wel vragen bij het gebrek aan transparantie, de lakse rechtshandhaving en de illegale praktijken die heersend zijn in de offshorewereld, schrijft ICIJ:

“The files illustrate how offshore financial secrecy has spread aggressively around the globe, allowing the wealthy to avoid taxes, fueling corruption and economic woes in rich and poor nations. The current banking crisis in Cyprus is one example of how the offshore system can impact an entire country’s financial stability.”

Weekers gaat kijken of er ook Nederlanders bij zitten

Tussen de nu gepubliceerde namen zitten nog geen Nederlanders. Staatssecretaris Frans Weekers gaat echter volgens NOS wel controleren of er Nederlanders op de gelekte lijsten staan. Als dat zo is, zal Weekers ze aanschrijven, beloofde hij vandaag op vragen in de Kamer van Pieter Omtzigt (CDA). Omtzigt vroeg de staatssecretaris om haast:

“Griekenland en Duitsland hebben al een beeld om welke bedrijven in hun landen het gaat. Dat moet hier ook. Als het kan vanavond nog”.

Weekers zegt dat vanavond niet haalbaar is, maar dat hij “er alles aan doet om te achterhalen of er ook Nederlandse bedrijven bij zijn. Mocht dat zou zijn, dan gaat de fiscus ze aanschrijven”.