Het nieuwe Rijks

Volgende week zaterdag vindt de langverwachte opening plaats van het vernieuwde Rijksmuseum. Vandaag barst het feest los, en er was een ruime aanloop. Het voelt of Nederland collectief zijn verjaardag viert. De media wedijveren al dagen in vindingrijke manieren om wat intussen liefkozend ‘het nieuwe Rijks’ heet, te overspoelen met aandacht. Buitenlandse gasten van over de hele wereld schuiven gretig aan. Ook deze krant zal zich met ingang van vandaag tien dagen lang samen met zijn lezers dagelijk verheugen op alle facetten van het nieuwe Rijksmuseum.

Die aandacht kun je schamper afdoen – directeur Wim Pijbes heeft zijn pr goed voor elkaar. Maar daar is geen aanleiding voor, hartelijke felicitaties zijn juist op hun plaats. Het is knap hoe het Rijks erin slaagde om nooit helemaal weg en dicht te zijn. Dit ondanks een verbouwing die vijf jaar langer duurde dan de bedoeling was en die niet 134 miljoen kostte maar ruim een kwart miljard euro, wat leidde tot negatieve publiciteit. Maar: een vleugel(tje) bleef open, bezoek aan de highlights mogelijk. Het museum creëerde er regelmatig extra reliëf voor, zoals met het zeldzame bruikleen van Rembrandts weergaloze portret van Jan Six (1654). Intussen kon de verbouwing worden gevolgd met de populaire hard hat tours.

Een echte wanklank was het gesteggel over de fietstunnel dwars door het museum – logisch voor de, prominente, buurtbewoners, onbegrijpelijke dwingelandij voor de rest van de wereld. De laatste verbazing betrof, vorige week, de buitenproportionele logo’s op de hoes waarin de Nachtwacht voor het oog van de wereld werd vervoerd naar zijn plek in de Erezaal. Van sponsors van het Rijks mag worden verwacht dat ze zich niet vulgair maar bescheiden opstellen.

Al bij al is het fantastisch hoe dit museum nog steeds door zo veel Nederlanders wordt beschouwd als hun goeie recht, en ook door zo veel wereldburgers.

Het nieuwe Rijks zal anders zijn dan het Rijksmuseum van tien jaar geleden. Het devies is nu dat het verleden op zichzelf staat noch als afgesloten beschouwd wordt. Opmaat daarvoor was de diamanten schedel van Damien Hirst waarvan het Rijks in 2008 de primeur had – als logische schakel in de vanitaswerken in de collectie. In die lijn past de recente schenking van het schilderij Het Laatste Avondmaal van Marlene Dumas. Modern en in vervolg op de bijbelse taferelen van de 17de-eeuwers. Het nieuwe Rijks accentueert de relevantie van de kunst en plaatst die in de context van de geschiedenis. Oud en illuster staan niet op zichzelf, ze werpen een directe lijn uit naar zijn hedendaagse bezoekers. En het Rijks vangt die op.